Náttúran.is

Um fólksfjölda, konur og börn

Íbúar Jarðar er nú komnir upp í um 7,1 milljarð og fæðast um 300.000 börn á dag. Þessi mikla fólksfjölgun endurspeglar einkum slæma stöðu kvenna víðs vegar í veröldinni, vegna þess að ef konur fá að menntast, og ráða lífi sínu að mestu leyti sjálfar, þá velja þær yfirleitt að eignast færri börn. Einnig endurspeglar þetta slæma stöðu barna, þar sem konur velja að eignast fleiri börn þar sem læknisþjónustu er ábótavant og þar sem ungbarnadauði er mikill.

Umræðan um fólksfjölgun snýst því annars vegar um hvernig hægt er að búa öllum börnum Jarðar mannsæmandi líf, og hins vegar hvernig hægt er að bæta stöðu kvenna, einkum í þróunarríkjum, þannig að þær séu ekki fastar í hringrás endalausra barneigna og þrældóms.

Það má heldur ekki gleyma því að hvert barn felur í sér mikla möguleika fyrir allt mannkyn, en einungis ef hlúið er að barninu og því veitt möguleiki á því að eiga sér framtíð. Allt of mörg börn enda sem betlarar eða götubörn, eða lenda í verksmiðjum sem nýta sér börn sem ódýran vinnukraft. Því þarf einnig að bæta stöðu barna.

Ein besta leiðin til að forðast að kaupa vörur sem eru framleiddar með barnaþrælkun, er að kaupa vörur sem eru sanngirnisvottaðar (Fair trade). Þær tryggja að vel er farið með þá sem framleiða vöruna, og að allir í framleiðslukeðjunni fá greidd mannsæmandi laun. Barnaþrælkun er alls ekki leyfð þegar um er að ræða sanngirnisvottaðar vörur.

Það er ljóst að við verðum að stemma stigu við veldisvexti fólksfjölgunar í heiminum. Það er einungis hægt að gera með því að bæta stöðu þeirra sem verst standa, fátækra kvenna og barna. Bæta þarf læknisþjónustu og mæðravernd, draga úr ungbarnadauða og dreifa getnaðarvörnum og veita fræðslu. Mannúðarsamtök ýmisskonar gegna hér lykilhlutverki, en við getum öll lagt okkar af mörkum t.d. með því að styrkja menntun barns í fátækum ríkjum, en slíkt er hægt að gera gegnum hjálparsamtök er einbeita sér að því að bæta stöðu barna í veröldinni. Einnig er hægt að styrkja alþjóðleg hjálparsamtök er bregðast við hungursneyðum og bjarga fólki í náttúruhamförum.

Grafík: Kona með nýfætt barn sitt, Guðrún A. Tryggvadóttir og Signý Kolbeinsdóttir.

Málþing um millimál og matarleifar í Norræna húsinu

Norræna húsið í Reykjavík verður vettvangur áhugaverðra vangaveltna um matarleifar og matarmenningu þann 18. mars n.k. og hefst kl. 9:30 og stendur til kl. 15:00. Málþingið er tvískipt, fyrri hluti þess fjallar um sóun á mat og sjónum beint að þeim miklu verðmætum sem er sóað í hverju skrefi matvælaframleiðslu. Skoðað verður hvað er til ráða við þessum vanda, hvernig tekið er á sóun í verslunar- og veitingarekstri og reynslu annarra landa. Seinni hluti ráðstefnunnar fjallar um matarmenningu í Þýskalandi og á hinum Norðurlöndunum.

Dagskrá:

• 09:30 - 10:00 Móttaka og kaffiveitingar, Max Dager forstjóri Norræna hússins
• 10:00 - 10:10 Þuríður Helga Kristjánsdóttir, fundarstjóri frá Norræna húsinu
• 10:10 -10:40 Selina Juul, frá Stop spild af Mad í Danmörku
• 10:40 - 11:00 Sólveig Ólafsdóttir frá Melabúðinni
• 11:00 - 11:20 Gylfi Freyr Gunnarsson frá Grand Hótel
• 11:20 - 11:40 Stefán Gíslason umhverfisstjórnunarfræðingur Environice
• 11:40 - 12:00 Nadja Flohr- Spence frá Slow Food í Þýskalandi

Í hádeginu verða matarleifar í matinn!
Hinrik Carl Ellertsson ásamt kokkunum hjá hinu margrómaða veitingahúsi Dill mun elda fyrir okkur ruslfæði.
Panta þarf hádegismat fyrir fimmtudaginn 14. mars á netfangið thuridur@nordice.is. Verð kr. 1.500.

• 13:00 - 13:15 Mats Hellström fyrrum ráðherra og sendiherra Svíþjóðar í Þýskalandi
• 13:15 - 13:35 Mads Holm frá Norræna húsinu
• 14:00 - 14:20 Sebastian Wussler frá Pure Berlin
• 14:20 - 14:50 Rudolf Böhler frá Slow Mobile Project
• 14:50 -15:00 Thomas Meister, þýski sendiherrann á Íslandi

Málþingið fer fram á ensku.

Í tengslum við málþingið verður þýskur dagur í Norræna húsinu 17. mars. Á veitingahúsið Dill mæta gestakokkarnir Sebastian Wussler og Miles Watson frá Pure Berlin og útbúa dýrindis málsverð með íslenskum og þýskum áherslum.
Ráðstefnan er hugsuð sem „millimál“ í röð ráðstefna þar sem kastljósinu er beint að pólitískum, menningarlegum, sögulegum og viðskiptalegum tengslum Norðurlandanna og Þýskalands.

Grafík: Frá Stop spild af mad. Stop being a consumer Zombie!

Þrengslaskattur í Gautaborg gefur góða raun

Þrengslaskattur (e. congestion tax) sem lagður er á ökutæki á helstu umferðaræðum á leið inn í Gautaborg hefur gefið góða raun. Gjaldtakan hófst um nýliðin áramót og strax í janúarmánuði var umferð um gjaldstöðvar 17% minni en í sama mánuði 2012. Á sama tíma jókst farþegafjöldi almenningsfarartækja um 13-18%. Í tengslum við þetta vinna borgaryfirvöld að því að fjölga bílastæðum utan gjaldsvæðanna verulega til að auðvelda fólki að geyma bíla sína þar og nota almenningssamgöngur á leið sinni inn í borgina.
(Sjá skýrslu Umferðarstofu Svíþjóðar 21. febrúar).

Grafík: Úr skýrslunni, Västsvenska paketet.

Umhverfisvottun bygginga og fréttir af Norrænni ráðstefnu

Vistbyggðarráðs stendur fyrir 3-4 opnum fundum á ári þar sem fjallað er um afmörkuð efni sem tengjast viðfangsefninu vistvæn byggð í víðum skilningi. Þessi fundir hafa verið vel sóttir og oft skapast líflega umræður. Fundirnir eru öllum opnir og eru einkum ætlaðir til að vekja athygli á mikilvægi þess að efla vistvæna byggð. Nú er komið að fyrsta fundi á þessu nýja ári. Að þessu sinni er fundurinn haldinn á veitingahúsinu Nauthól við Nauthólsvík þ. 14. mars kl. 8:30-10:00 (húsið opnar kl. 8:15)

Í upphafi fundar mun Þórunn Steinsdóttir aðstoðarframkvæmdastjóri Nauthóls segja stuttlega frá vottunarferli veitingastaðarins en hann er fyrsti veitingastaðurinn til að fá svansvottun á rekstur sinn.

Starfshópur um vottunarkerfi fyrir byggingar mun kynna skýslu sem unnið hefur verið að á grundvelli styrks frá Umhverfisráðuneytinu. Þrjú vottunarkerfi, BREEAM, DGNB og Milljöbyggnad voru skoðuð með tilliti til þess hversu vel þau hentuðu íslensku markaðsumhverfi fyrir vottaðar byggingar. Skýrslan er ætluð sem grundvöllur umræðu og ákvarðanatöku í tengslum  við hugsanlega innleiðingu eða notkun alþjóðlegra vottunarkerfa hér á landi.

Þá stóð Vistbyggðarráð, ásamt systursamtökum á Norðurlöndum, fyrir ráðstefnu í Helsinki dagana 31.jan – 1. feb síðastliðinn og verður farið yfir það helsta sem fram kom á ráðstefnunni. Þar voru samankomnir sérfræðingar og aðrir sem starfa í tengslum við byggingariðnaðinn á Norðurlöndunum, framkvæmdaaðilar, fjárfestar, ráðgjafar, hönnuðir, notendur, þeir sem móta stefnu og standa fyrir rannsóknum á þessu sviði.

Boðið verður upp á kaffi og morgunmat á fundinum á Nauthól í fyrramálið. Skráning hér.

Fundurinn er öllum opinn!

Óvinavæðing í útiveru

Um langan aldur ferðuðust menn um landið í fullkominni sátt hver við aðra og umhverfið. Enda voru möguleikarnir til ferðalaga fábreyttir og fáir lögðu leið sína í auðnirnar. Hálendið var næstum lokaður heimur þeirra fáu sem áttu kost á að fara þangað.

Annað hvort fóru menn um ríðandi eða fótgangandi og aðrir möguleikar voru ekki í boði fyrr en langt var liðið fram á miðja seinustu öld þegar fáar bílfærar slóðir urðu til og hópurinn sem þar fór um taldi ekki marga.

Af þessum ástæðum voru árekstrar fáir og það var mönnum fagnaðarefni þessi fái skipti þeir sáu aðra á ferð og skipti þá litlu máli hver ferðamáti hinna var. Helstu áhyggjurnar fólust kannski í að fjárrekstsrar og hrossahópar gætu blandast. Að öðru leiti var ekki hætt við nokkrum ágreiningi.

Í grein sem ég birti hér nýlega fjallaði og nefndist „Ferðafrelsi og ferðavirðing" fjallaði ég um þá þróun sem orðið hefur í ferðamennsku hér á seinustu áratugum í kjölfar alls þess vaxandi fjölda fólks sem fer um landið. Jafnt í byggð sem óbyggðum, þó helst séu óbyggðir og miðhálendið sem mér er hugleikin í þessu samhengi. Þar er sá hluti landsins eða öllu heldur heimur sem var ósnortinn af mönnum langt fram á seinustu öld.

Lengst af ríkti friður á milli allra sem um landið fóru, burtséð frá hvaða ferðamáta þeir notuðu. Fáir voru á ferð og hávaði og ummerki eftir einn hópinn voru ekki líkleg til að ónáða aðra sem fóru um með öðrum aðferðum. Slíkt á einnig við að mestu í dag en þó með örlitlum breytingum eða kannski réttara sagt þróun sem við verðum að taka vaxandi tillit til. Gagnkvæm tillitssemi og breytt viðhorf munu fara vaxandi á næstu árum og áratugum. Þar verð að eiga sér stað breytinga  og ekki þarf nokkur maður að efast um að þær breytingar muni vekja gremju sumra.

Ég vil taka skýrt fram áður en lengra er haldið að lang stærstur hluti landsins á að vera flestum þeim ferðamátum sem við þekkjum í dag opinn á sama hátt og verið hefur. En þörfina fyrir að marka af viss svæði þar sem einn hópur getur stundað sína útiveru eða íþrótt óáreittur frá öðrum verðum við að fjölga, virða betur og draga þar skarpari línur. Nú eru til umfjöllunar á Alþingi ný Náttúruverndarlög sem vakið hafa upp reiðilöldu og umræðu í hópum þeirra sem stunda sk. mótorsport. Þar fara fremstir jeppamenn en af öðrum úr þeim hópi má nefna vélsleða-, fjórhjóla- og mótorhjólamenn.

Allt saman hópar sem eiga að hafa eðlilegan aðgang að landinu sem hentar þeirra útiveru og jafnvel þarf að huga að því að þeir hafi aðgang að svæðum sem þeir geta stundað sín áhugamál óáreittir fyrir öðrum hópum. Slík svæði eru nú þegar til, en þeim mætti að ósekju fjölga frekar.

Engu að síður eru vissir hópar útivistarfólks viðkvæmari fyrir truflun annarra. Hóparnir sem „trufla" líta oft ekki á sína umferð sem truflun. Jeppamaður sem ekki sá nauðsyn þess að leiðinni inn að Öskjuvatni frá Vikraborgum, hélt eitt sinn langa tölu yfir mér yfir heimsku leiðsgumannsins sem kærði hann fyrir athæfið. Slík dæmi eru ótal mörg.

Eitt af þeim atriðum sem hvað helst er deilt um varðandi ný náttúruverndarlög, eru einmitt þau ákvæði sem varða hömlur á einn ferðamáta umfram aðra á vissum svæðum. Vissulega er umræðan erfið og upphrópanir eins og „skert ferðafrelsi" heyrast. En því miður er löngu orðið tímabært að við tökum þessi mál til endurskoðunar. Vissum svæðum þarf að loka fyrir akandi umferð, jafnvel þó svo að akstur hafi verið heimill þar áður. Enda eru fordæmin ótal mörg og ég fullyrði að allir séu sáttir við þær lokanir í dag þó eitthvað hafi verið um þær deilt á sínum tíma. Þar dettur mér t.d. í hug lokun Almannagjár fyrir akstri (hver myndi krefjast þess að fá að aka þar í dag?). Lokun leiðar í Þjófadali, frá Kaldárseli að Helgafelli, frá Vikraborgum að Öskjuvatni, leiðin um Skófluklif að Strútslaug og síðast en ekki síst lokun Hvannadalshnúks og Öræfajökuls. Hér eru aðeins örfáar leiðir taldar af ótalmörgum sem lokað hefur verið. Sumum þeirra vegna harkalegs yfirgangs akandi umferðar eins og gerðist á Hvannadalshnúk um hvítasunnuna 2002.  Í námunda við skíðasvæði hefur yfirgangur sleðamanna t.d. verið til mikils ama og þeir ítrekað spillt aðstöðu til þeirrar íþróttar í sjáfhverfni sinni og jafnvel stefnt fólki þar í stórhættu með glæfraakstri. Þetta gerist á meðan allt um kring eru endalausar víðáttur til að aka um.

Því miður hefur það svo gerst á seinustu árum að þeir hópar sem notið hafa óhefts akandi aðgangs að náttúru landsins og upplifa það sem skerðingu á þeirra ferðafrelsi að svæðum sé lokað og stilli þá öðrum útivistarhópum upp sem einhverjum „óvinum" og hafa viðhaft stór orð í þeirra garð. Hér er komin upp slæm orðræða sem þarf að leiðrétta og snúa  aftur til betri vegar. Þó ég vilji upplifa kyrrð á vissum svæðum er það ekki af illgirni í garð vélamanna. Þó ég sé sjálfur vel akandi á ágætum jeppa hvarflar ekki að mér að aka um viss svæði. Á sama hátt og ekki hvarflar að mér að krefjast réttar til að fara fótgangandi eða á skíðum um svæði sem eru frátekin fyrir mótorsport. Gagnkvæm virðing þarf nefnilega að ríkja.

Þrátt fyrir vissar lokanir eru þetta aðeins örfá prósent alls þess landflæmis sem við höfum til að njóta útiveru á sem eru lokuð akandi umferð. En temji menn sér ekki aukna kurteisi, tillitssemi og ferðavirðingu, má gera ráð fyrir að slíkum svæðum fari fjölgandi í framtíðinni. Það er þróun sem ég bið ekki um.

Mynd:  Frelsis notið við Álftavatn á Syðra Fjallabaki.