Náttúran.is

Um þróun markaða fyrir hvalkjöt í Japan

Árni Finnsson formaður Náttúruverndarsamtaka Íslands fjallar í dag um þróun markaða fyrir hvalkjöt í Japan:

Bent hefur verið á að sala hvalkjöts í Japan hafi verið dræm undan farin ár. Árið 2012 skiptist salan með eftifarandi hætti:

Heildarsala hvalkjöts í Japan 2012                             3350,7    tonn    100%
Afurðir vegna vísindaveiða Japana                             2472,4      -         74%
Afurðir hvals hf. frá 2009 eða 2010                               878,3      -         26%
Áætlað magn afurða Hvals hf. árið 2013 (154 dýr)     1850,0      -  aukning um 210%

Í upphafi þessa árs voru birgðir hvalkjöts 4700 tonn eða 1,4 sinnum það magn sem seldist í fyrra.

Línurit yfir þróun 10 helstu markaða fyrir hvalkjöt í Japan frá árinu 1974:

Fátt bendir til að Eyjólfur muni hressast.

Miðað við að heildarsalan var 3550,7 tonn í fyrra verður að teljast harla hæpið að Kristjáni Loftssyni takist að selja 1850 tonn af hvalaafurðum í Japan á einu ári - fyrir næstu vertíð 2014 - sem er aukning um 210%. Samkvæmt áreiðanlegum heimildum er „... hluti aflans frá vertíðunum 2009-10 er enn óseldur og geymdur í frystigeymslum þar í landi."

Erftitt er að segja til um hverjir hagsmunir Kristjáns Loftssonar eru í þessu máli. Á hinn bóginn hafa áhugamál hans ekkert með hagsmuni Íslands að gera. Er ekki tími til kominn að stjórnvöld tali um fyrir manninum? Bendi honum á að nú sé nóg komið.

Steinselja

Steinselja er mikið notuð hrá, til skrauts og í salöt en einnig má nota hana til bragðbætis í flesta rétti. Hún fer vel bæði með kjöti og fiski. Nú er hægt að fá fjölbreyttari tegundir fræja. Stórvaxin steinselja með slétt blöð kemur fyrr upp en sú hrokkna, sem er afar lengi að spíra og vex hægt en er dugleg þegar hún er komin á skrið. Sé steinselju skýlt stendur hún sig vel yfir veturinn og hugsanlegt að næsta vor gefi hún af sér annars árs blöð en þau eru þó ekki eins bragðgóð. Ég sýð stundum steinseljurætur ef þannig stendur á að ég er að taka þær upp á vorin og sérstaklega ef ég er að búa til grænmetissoð eða súpu á haustin.

Úr bókinni Ætigarðurinn - handbók grasnytjungsins eftir Hildi Hákonardóttur. Bókin fæst keypt hér á Náttúrumarkaðinum.

Einstakar urtaveigar

Einstakar urtaveigar eru gerðar úr einstökum hlutum jurta eða allri plöntunni. Það var Paracelsus (1493–1541) sem auðgaði lyfjasafn lækna „með því hann leitaðist við að ná til hins virka kjarna ýmissa lyfjaefna, einkum jurta með því að gera úr þeim vínandaseyði“. Við erum því að öðlast svolitla hlutdeild í leyndardómum gullgerðarlistarinnar með gerð urtaveiga því margt af því sem Paracelsus stóð fyrir er í nánum tengslum við hana.

Sagt er að andi plantnanna birtist í urtaveiginni. Urtaveig er oft notuð fyrir fræ og þéttar rætur, sem eru þá marðar og brytjaðar niður. Þarna gildir það sama og um seyði að meira þarf að vinna á þessum plöntuhlutum.

• Arfaveig er talin vinna gegn liðagigt.
• Blöðruþangsveig er talin góð fyrir gigtarsjúklinga og þá sem hafa tregvirkan skjaldkirtil.
• Fíflarótarveig þykir eitt besta jurtameðal við slæmri lifur en ekki þola allir áfengi, sem þannig er ástatt fyrir, og þá verður jafnvel að bjargast með seyði.
• Garðabrúðuveig úr rótum vinnur gegn svefnleysi en best er að byrja með smáa skammta.
• Hvannarveig má gera úr öllum hlutum plöntunnar og hún er styrkjandi fyrir meltingarfærin og öndunarfærin.
• Jóhannesarrunnaveig er talin geta unnið á taugaspennu ef hún er notuð samfleytt í tvo mánuði og sumir geðlæknar mæla með tei úr blöðum runnans á kvöldin.
• Maríustakksveig er, eins og nafnið bendir til, talin líkna konum sem hafa slæma tíðaverki og óreglulegar blæðingar.
• Mjaðjurtarveig má nota við magaverkjum og súrum maga.
• Morgunfrúarveig er talin vinna gegn slæmri meltingu, sljórri lifur og erfiðum tíðaverkjum. Blómin eru mest notuð en sumir vilja blöðin með og aðra hluta jurtarinnar.
  
• Njólaveig úr rótinni vinnur helst á húðvandamálum. Njóla má nota bæði innvortis og útvortis.
• Piparrótarveig sopin að morgni dags læknar meltinguna en drepur orma í innyflum, ef hún er tekin að kveldi.
• Rauðsmáraveig gerð af blómum er notuð gegn exemi og soriasis.
• Rósmarínveig er hressandi og vekjandi. Hana má gera af heilum greinum jurtarinnar.
• Skarfakálsveig er góð fyrir brjóst og maga og eyðir vindi og andremmu ef hún er tekin inn að morgni dags, segir þjóðtrúin.
• Vallhumalsveig gerð af blöðum og blómum má reyna gegn þvagvandamálum og tíðaverkjum.

Myndin er af garðabrúðu, tekin við Vík í Mýrdal þ. 30.07.2008. Ljósmynd: Guðrún Tryggvadóttir.

Úr Ætigarðinum - handbók grasnytjungsins, eftir Hildi Hákonardóttur. Bókin er fáanleg hér á Náttúrumarkaðinum.

Stakkavík ehf. og Spes ehf. fá MSC-rekjanleikavottun

Vinnsla og útflutningur fiskafurða úr vottuðum sjálfbærum veiðum við Ísland

Fyrirtækin Stakkavík ehf. og Spes ehf.í Grindavík fá MSC-rekjanleikavottun
Vottunarstofan Tún hefur staðfest að fiskvinnslufyrirtækið Stakkavík ehf. og fiskútflutningsfyrirtækið Spes ehf. uppfylli kröfur Marine Stewardship Council (MSC) um rekjanleika sjávarafurða sem upprunnar eru úr MSC-vottuðum sjálfbærum fiskveiðum. Vottunin var formlega staðfest í vikunni með útgáfu vottorða sem Gestur Ólafsson framkvæmdastjóri Stakkavíkur ehf. og Ólafur Þór Jóhannsson framkvæmdastjóri Spes ehf. veittu viðtöku. MSC- rekjanleikavottun (MSC Chain of Custody certification) staðfestir að hráefni og afurðir eru upprunnar úr sjálfbærum fiskistofnum. En slík vottun hefur breiðst hratt út á undanförnum árum samfara aukinni eftirspurn á alþjóðlegum mörkuðum eftir sjávarafurðum úr vottuðum nytjastofnum. MSC-vottunin greiðir íslenskum fyrirtækjum leið inn á gæðamarkaði sem skila hærra söluverði.

Með þessari vottun er staðfest að Stakkavík ehf. og Spes ehf. viðhafi gæðastýringu sem tryggi aðgreiningu MSC-vottaðra fiskafurða frá öðrum hráefnum og afurðum á öllum stigum, þ.e. við móttöku hráefna, meðferð þeirra og flutning, auðkenningu í skráningarkerfum, merkingar á umbúðum og viðskiptaskjölum. Rekjanleikavottun samkvæmt staðli MSC gerir fyrirtækjunum kleift að afla sér hráefna og afurða úr MSC-vottuðum fiskveiðum og fiskistofnum, vinna frekar úr þeim og markaðssetja síðan með tilvísun til sjálfbærra sjávarnytja undir hinu þekkta vörumerki Marine Stewardship Council. Vottunin sem fyrirtækin hljóta nú tekur til vinnslu á ferskum, frystum og söltuðum afurðum úr vottuðum þorski og ýsu af Íslandsmiðum.

Stakkavík ehf. er fiskvinnslufyrirtæki í Grindavík sem sérhæfir sig einkum í vinnslu á þorski, en einnig ýsu og steinbít. Ein helsta afurð fyrirtækisins eru roðlaus og beinlaus þorskflök sem að mestu leyti eru flutt út til Bandaríkjanna. Hráefni fær fyrirtækið að nokkru leyti af eigin bátum og að nokkru leyti af fiskmörkuðum. Hjá fyrirtækinu starfa nú nær hundrað manns. Gestur Ólafsson framkvæmdastjóri Stakkavíkur ehf. segir MSC vottunina til komna af vaxandi kröfum erlendra viðskiptavina, enda leggi stórmarkaðir austan hafs og vestan aukna áherslu á að afla fiskafurða úr vottuðum sjálfbærum stofnum: „Margir kaupendur velja frekar MSC-vottaðan fisk ef völ er á. Vottunin mun því bæta stöðu okkar og að minnsta kosti létta á sölunni fyrir Stakkavík ehf.“

Spes ehf. er fiskútflutningsfyrirtæki í Grindavík sem flytur einkum út ferskar fiskafurðir, einkum til Belgíu, en einnig til Þýskalands, Bretlands og Bandaríkjanna. Helstu fisktegundir sem fyrirtækið verslar með eru þorskur, steinbítur, karfi og ýsa, sem framleiddar eru hjá ýmsum fiskvinnslustöðvum, einkum þó Stakkavík ehf. Ólafur Þór Jóhannsson framkvæmdastjóri Spes ehf. segir vottunina hafa gríðarlega mikla þýðingu fyrir starfsemi fyrirtækisins: „Þeir sem kaupa af okkur leggja mikla áherslu á að fiskafurðir séu MSC vottaðar vegna vaxandi eftirspurnar frá viðskiptavinum þeirra sem vilja eiga þess kost að merkja fiskafurðir í verslunum sínum með hinu virta umhverfismerki MSC.“

Gísli Gíslason er svæðisstjóri MSC á Íslandi. Hann fagnar auknum áhuga íslenskra sjávarútvegs- fyrirtækja á sjálfbærnivottun: „Á síðustu 2 árum hafa 55 íslensk fyrirtæki fengið rekjanleikavottun samkvæmt MSC staðli. Nú eru 26 fyrirtæki hluthafar í Iceland Sustainble Fisheries sem heldur utan um MSC fiskveiðivottunina á þorsk og ýsu. Auk þess eru síldar-, ufsa-, karfa- og grásleppuveiðar í vottunarferli samkvæmt MSC staðli. Karfa og grásleppuveiðar Íslendinga eru jafnframt fyrstu veiðar slíkrar tegunda í vottunarferli samkvæmt MSC staðli. Ég er viss um að þessar vottanir munu nýtast greininni til að efla markaðssetningu íslensks sjávarútvegs á alþjóða vettvangi á grundvelli sjálfbærni og ábyrgra fiskveiða. Vöxtur og eftirspurn eftir vörum úr MSC vottuðum fiskstofnum hefur vaxið mikið á síðustu árum.“

Marine Stewardship Council hefur þróað staðla í samræmi við viðmiðunarreglur Matvæla- og landbúnaðarstofnunar Sameinuðu þjóðanna (FAO) um ábyrgar fiskveiðar. Vottunarkerfi MSC nær annars vegar til úttekta á fiskistofnum og fiskveiðum og hinsvegar til rekjanleika á fiski og fiskafurðum úr vottuðum stofnum. Hátt á þriðja hundrað fiskveiðiútgerða eru ýmist vottaðar eða í vottunarferli MSC víða um heim. Yfir 20.000 afurðir í 104 löndum eru nú rekjanlegar til þessara fiskveiða og bera því merki MSC á mörkuðum víða um heim. (Sjá nánar heimasíðu MSC, www.msc.org).

Vottunarstofan Tún hefur haft forgöngu um vottun lífrænna aðferða og sjálfbærra náttúrunytja hér á landi, í Færeyjum og á Grænlandi allt frá árinu 1994. Tún er faggild af þýsku faggildingarstofunni Accreditation Services International GmbH (ASI) til þess að annast vottun samkvæmt stöðlum MSC um sjálfbærar fiskveiðar og rekjanleika afurða úr slíkum veiðum. Tún nýtur krafta reyndra íslenskra og erlendra sérfræðinga við vottun sjálfbærra sjávarnytja.

Ljósmynd :Gestur Ólafsson (t.v.) frkvstj. Stakkavíkur ehf og Ólafur Þór Jóhannsson (t.h.) frkvstj Spes ehf.
Grafík: Vottunarmerki MSC.

Kerfill

Hann er fjölær planta og fer að stinga upp kollinum strax og snjóa leysir og frost að linast. En hægt fer hann, og oft er löng bið eftir að fyrstu blöðin náist inn eftir að fyrst fer að örla á þeim. Það er svolítið lakkrísbragð af kerfli og blöðin fíngerð. Nafnið kemur úr frönsku og þar hefur hann verið notaður frá fornu fari. Hann er góður sem salatjurt, meðan blöðin eru ný . Bragðið er milt og þó er plantan nokkuð stórvaxin. Það er því hægt að nota kerfilinn í miklum mæli einmitt í maímánuði meðan beðið er eftir að salatið spretti. Í Grasnytjum Björns er ekki minnst á kerfil en Eggert hefur hann í miklu uppáhaldi og vill nota saman við salat og til bragðbætis í „soð“súpur, stöppur og kálgrauta.

Kerfillinn blómstrar um mánaðamótin maí–júní hvítum blómklösum, sem ilma skemmtilega. Hann er vorjurt og eftir blómstrun er hann minna áberandi, enda hafa þá aðrar jurtir tekið við sem matplöntur, en það má slá hann, eins og önnur villt grös, til að fá ný blöð yfir sumarið. Fyrir utan að nota kerfilinn hráan og í heita rétti má nota hann í te. Blómin má djúpsteikja. Það er auðvelt og fljótlegt að þurrka hann en bragðið er ekki sterkt. Hann er talinn hafa bætandi áhrif á meltingu og losa slím úr lungum.

Úr Ætigarðinum - handbók grasnytjungsins, eftir Hildi Hákonardóttur. Bókin er fáanleg hér á Náttúrumarkaðinum.
Grafík: Hildur Hákonardóttir.