Náttúran.is

Einkenni góðra umhverfisviðmiða

Góð viðmið þurfa að uppfylla nokkur einföld skilyrði:

Eru mælanleg
Umhverfisskilyrði þurfa ekki nauðsynlega að vera töluleg en þau verða að vera mælanleg, þ.e að það þarf að vera ljóst hvenær markmiðinu er náð. Dæmi um mælanlegt markmið sem er ekki tölulegt er að allir starfsmenn eiga að hljóta 4 tíma grunnmenntunar í umhverfismálum á næstu 12 mánuðum. Þetta er ekki tölulegt markmið en það er ljóst að markmiðinu hefur verið náð ef allir starfsmenn hafa fengið grunnumhverfisfræðslu innan 12 mánaða.

Hafa grunnviðmið og tímaramma
Skilyrði verða að hafa þekktan grunn sem þau byggja á. Markmið um að lækka eldsneytisnotkun um 5% segir í raun ekkert. Þetta markmið tilgreinir ekki hver er grunntalan né heldur hvenær ná á markmiðinu, þ.e. á næsta ári eða næstu 10 árum. Betra væri að hafa markmið sem segði að minnka eigi eldsneytisnotkun farartækja um 5% á árinu 2009 samanborði við 2007.

Eru afmörkun og með skilgreinda mæliaðferð
Þegar markmið eru sett er einnig mikilvægt að skilgreina þegar í byrjun hvernig eigi að afmarka og mæla markmiðið. Algeng mistök eru að fyrirtæki skilgreini að það ætli að minnka orkunotkun um X% á ákveðnu tímabili. Sé haldið áfram með dæmið um 5% minnkun eldsneytis á 2 ára tímabili, vaknar spurninginn hvort markmiðin eigi einungis að ná yfir bíla fyrirtækisins eða einnig bíla starfsmanna sem notaðir eru í þágu vinnuveitenda. Þetta þarf að skilgreina áður en markmið eru sett. Það er einnig hægt að mæla hluti á mismunandi máta og það verður að liggja ljóst fyrir þegar í byrjun hvernig á að mæla markmiðið. Séu reglurnar óljósar í byrjun verða reglurnar alltaf óljósar.

Eru raunsæ
Markmið verða að vera raunsæ. Ekki er nokkuð vit í að setja markmið sem þegar er búið að ná eða sem ljóst er að ekki er hægt að ná. Þessi markmið þjóna aldrei hlutverki sínu að vera mælikvarði á starfsemi fyrirtækisins. Þvert á móti sýna þau einungis að fyrirtækið vinnur ekki heils hugar að umhverfismálum.

Taka tillit til ytri áhrif og breytingar í atvinnurekstri
Markmið eiga alltaf að vera sett þannig að það er starfsfólkið sjálft sem nær markmiðunum með athöfnum og gerðum sínum en ekki vegna hagstæðra ytri breyta. Ef markmið er til dæmis að minnka orkunotkun um 5% en samtímis minnkar framleiðslan um 20% þá er ljóst að markmiðið náðist vegna (ó)hagstæðra ytri aðstæðna. Salan minnkaði um 20% og þá er eðlilegt að markmiðið taki tillit til þess. Markmið eru því oft sett í samhengi við aðrar stærðir eins og veltu, sölutölur akstur bifreiða, fjölda starfsmanna osfrv. Frá þessu eru þó nokkur frávik og eru til dæmis fyrirtæki að setja sér markmið um minnkun koltvísýringsmengunar frá bílum óháð akstri eða veltutölum. Fyrirtæki eru ekki endilega að minnka orkunotkun sína heldur eru að skipta yfir í endurnýjanlega orkugjafa.

Sjá framhald „Skítur inn, skítur út“.

Grafík: Guðrún Tryggvadóttir og Signý Kolbeinsdóttir ©Náttúran.is

Náttúran á 6 ára afmæli í dag

Í dag, á Degi umhverfisins og sumardeginum fyrsta fagnar Náttúran.is sex ára afmæli sínu en vefurinn var opnaður af þáverandi umhverfisráðherra Jónínu Bjartmars við athöfn Dags umhverfisins að Kjarvalsstöðum þ. 25. apríl á því herrans ári 2007. Síðan þá hafa þrjár konur sest í stól umhverfisráðherra, þær Þórunn Sveinbjarnardóttir, Kolbrún Halldórsdóttir og nú síðast Svandís Svavarsdóttir. Hver sest í sætið eftir Alþingiskosningarnar nú á laugardaginn á eftir að koma í ljós en eitt er víst að Náttúran.is mun standa vaktina og ekki gefa neitt eftir þegar kemur að baráttunni um verndun náttúrunnar og ástundun umhverfisuppfræðslu til Íslendinga jafnt sem erlendra ferðamanna.

Náttúran.is vinnur stöðugt að þróun nýrra lausna. Margt af því sem við erum að vinna að um þessar mundir hefur ekki enn litið dagsins ljós. Þar má m.a. nefna nýtt Grænt Íslandskort í prentútgáfu og Grænt Íslandskorts-app, sérstaklega hannað með vistvæna ferðamennsku að leiðarljósi. Vistvænt innkaupa-app er einnig langt komið í þróun og verður sett í dreifingu þegar á líður sumarið. Fyrr á árinu kláruðum við Endurvinnslukorts-app fyrir iPad og iPhone, ókeypis og öllum aðgengilegt.

En til að fjármagna alla þessa vinnu leitum við ýmissa leiða því ekkert af því sem við framleiðum er selt til almennings heldur gefið. Umhverfis- og auðlindaráðuneytið hefur sýnt þróunarstarfi okkar mikinn skilning og bæði verðlaunað okkur með Kuðungnum á síðasta ári og veitt okkur góðan styrk til þróunar Græna Íslandskorts-appsins í ár. Fyrir það erum við þakklát.

Ekki má heldur gleyma að þakka öllum þeim stofnunum og fyrirtækjum sem hafa stutt okkur í gegnum tíðina. Án þeirra gætum við ekki starfað.

Grafík: Sex ára afmælisboð Náttúrunnar, Guðrún Tryggvadóttir og Signý Kolbeinsdóttir ©Náttúran.is

Rit um grunnþætti menntunar - Sjálfbærni

Fyrir tveimur árum staðfesti mennta- og menningarmálaráðneytið nýjar aðalnámskrár fyrir leik-, grunn og framhaldsskóla. Á heimasíðu ráðuneytisins segir að í aðalnámskrám,„birtist ný menntastefna sem hefur það meginmarkmið að rækta með markvissum hætti þá þekkingu, leikni og viðhorf sem styrkir getu einstaklinga í framtíðinni til að verða gagnrýnir, virkir og hæfir þátttakendur í jafnréttis- og lýðræðissamfélagi.

Kjarni menntastefnunnar er settur saman úr sex grunnþáttum: læsi, sjálfbærni, lýðræði, jafnrétti, heilbrigði og velferð og sköpun.“

Í framhaldi af þessari stefnumörkun hóf ráðuneytið og Námsgagnastofnun að gefa út lítil þemahefti um hvern af þessum grunnþáttum. Þau eru bæði gefin út á netinu og prentuð. Heftin eru fyrst og fremst ætluð kennurum og öðru skólafólki til að skerpa þekkingu sína á viðkomandi grunnþætti aðalnámskrár og fá hugmyndir um innleiðingu og kennslu á viðkomandi sviði.

Heftið um sjálfbærni er fjórða heftið af þessum sex sem nú kemur út og er enn aðeins á netinu en kemur út prentað á næstu dögum. Það er skrifað af Sigrúnu Helgadóttur, kennara og umhverfisfræðingi. Þótt það sé fyrst og fremst ætlað skólafólki nýtist það hverjum sem er sem langar til að kynna sér hugmyndafræði menntunar til sjálfbærni.

Mynd: Bókarkápa Sjálfbærniritsins, skoða bókina sem flettibók á vef Námsgagnastofnunar.

Leiðbeiningar til hjólreiðamanna vegna umferðarmengunar

Hjólreiðamenn verða að gæta sín sérstaklega þegar hjólað er í borgum þar sem er mikil umferðarmengun. Rannsóknir hafa sýnt að hjólreiðamaður í áreynslu andar dýpra en t.d. ökumaður bifreiðar, þannig að ef hjólreiðamaður verður fyrir mikilli útsetningu gegn mengandi efnum er hætta á því að þau berist auðveldlega ofan í lungu.

Svifryk er yfirleitt ekki mjög hættulegt nema það sé minna en PM 2,5. Það fína svifryk sem er undir PM 2,5 kemur yfirleitt beint frá útblæstri bifreiða, það fer beint ofan í lungu og kemur sér fyrir í lungnablöðrunum þar sem það leysist upp og efnin sem eru í svifrykinu fara þannig inn í blóðrás mannslíkamans.

Það er því útblásturinn frá bílunum sem skapar einna mesta hættu, þótt ýmsar tegundir svifryks kunni að vera í loftinu (gosaska, saltagnir, ryk frá uppblæstri o.s.frv.). Því stærra sem svifrykið er því auðveldara á mannslíkaminn með að losna við það.

En hvað getur þá hjólreiðamaðurinn gert. Jú sem betur fer minnkar svifryks- og umferðarmengun mjög hratt með fjarlægð frá götunni sjálfri. Það munar því um hvern metra sem maður getur hjólað lengra frá götunni.

Ef þú ert að hjóla á göngustíg eða gangstétt skaltu halda þig þeim meginn sem er fjærst götunni hverju sinni. Ef þú finnur fyrir sviða eða óþægindum í öndunarfærum skaltu setja eitthvað fyrir vitin (trefil, grisju).

Síðan er um að gera að hvetja fólk almennt til að hjóla í vinnuna, ganga eða nota almenningssamgöngur til þess að bílamengun í borginni minnki. Einnig verður að hafa hjólareiðamenn í ráðum við gerð göngustíga þannig að þeir séu lagðir sem fjærst umferðaræðunum. Í sameiningu getum við skapað betra borgarumhverfi.

Skemmtigildi náttúrunnar

Það liggur fyrir að maðurinn nýtur náttúrunnar sér til heilsubótar þótt hann hafi ekki af henni neinn beinan hagrænan ávinning. Fallegir skýjabólstrar, fálki sem flýgur yfir, hljóðið í hrossagauknum, falleg grös. Allt er þetta til að gleðja andann og létta mönnum lund.

Því miður eru sumir sem líta á náttúruna sem stað þar sem þeir eigi að sýna hvað þeir séu sterkir og geta mikið. Þannig aka sumir á jeppum utan vega eða spæna upp göngustíga á vélhjólum. Slík umgengni við náttúruna lýsir sorglegri skammsýni og ákveðinni firringu þess manns sem er algjörlega mótaður af stórborgarumhverfi.

Ljósmynd: Loðvíðisbrum, Guðrún A. Tryggvadóttir.