Náttúran.is

Lærðu að þekkja plönturnar

Lærðu að þekkja plönturnar, íslenskt nafn, latneskt nafn, blómskipun, lauf, vaxtarlag, vaxtarstað og blómgunartíma. Aðeins ef þú þekkir jurt verðurðu þess umkomin að finna hana út í náttúrunni, eða gróðrarstöðinni, og veist hvort þig langar að hafa hana í garðinum.

Þetta er auðveldasti hluti garðyrkjunnar, eins konar „hægindastólsgarðyrkja“. Allar skyndamlegar ákvarðanir sem þú tekur um nánasta umhverfi þitt verða að byggjast á upplýsingum.

Þegar þú finnur plöntu sem þér líst á, skoðarðu skilyrðin sem hún vex við eins og jarðveg, félagsskapinn (aðrar plöntur) sem hún vex í og hvort hún vex í skugga, mót sól, í raka eða þurrki og þú athugar hvenær hún þroskar fræ.

Svo ferðu aftur á staðinn áður en fræfall hefst og þiggur frægjöf frá plöntunni. Mundu eftir að þakka fyrir þig. Þú hefur með þér skóflu og plastpoka og tekur smá jarðveg svo þú getir boðið henni sömu skilyrði heima hjá þér. Að sjálfsögðu gengurðu vel um og skilur ekki eftir sár sem getur stækkað og orðið upphafið að meiriháttar uppblæstri.

Þegar heim er komið sáirðu fræjunum strax því sumar plöntur hafa innbyggða loka í genunum og þurfa bæði frost og þíðu til þess að spíra. Reyndar eru sumar svo magnaðar að þær þurfa tvo vetur eða fleiri áður en þær kíkja upp úr moldinni. Þetta er hægt að fara í kring um með því að setja þær í frysti í nokkra mánuði, láta þær svo þiðna í nokkrar vikur og frysta þær svo aftur. Þá hefurðu platað fræið og ættir að fá lítinn grænan sprota upp úr pottinum.

Ef þú ætlar að flytja lifandi plöntu úr náttúrunni í garðinn þinn þá skaltu taka eins stóran hnaus með henni og þú getur og slatta af aukajarðvegi í poka. Þú verður að athuga að rótarkerfið má ekki verða fyrir miklu hnjaski og í raun og veru er alltaf betra að taka fræ heldur en lifandi plöntur. Auk þess eru nokkrar plöntur sjaldgæfar og friðaðar.

Úr Villigarðinum eftir Þorstein Úlfar Björnsson.
Ljósmynd: Tágamura á Snæfellsnesi, Guðrún Tryggvadóttir.

Urriðafoss er náttúruperla

Að gefnu tilefni vilja landeigendur, bændur og meginþorri íbúa á áhrifasvæði fyrirhugaðrar Urriðafossvirkjunar minna á  afstöðu sína varðandi framkvæmdir við Urriðafossvirkjun.
Við teljum ávinning af framkvæmdinni lítinn miðað við þær fórnir sem við og aðrir landsmenn þurfa að færa vegna framkvæmdarinnar.

Stjórnvöld  hafa að undarförnu gefið út  yfirlýsingar um að umtalsverðar stóriðjuframkvæmdir séu leið út úr efnahagsýrengingunum. Við teljum þessa leið ófæra og ekki líklega til að skapa almenna samstöðu og þann samtakamátt sem þarf til að endurbyggja efnahagslíf þjóðarinnar.

Við krefjumst þess að stjórnvöld og Landsvirkjun láti sem fyrst af öllum áætlunum um Urriðafossvirkjun. Slík yfirlýsing mun létta af óvissu og auka bjartsýni okkar, íbúa svæðisins. Það mun auðvelda okkur að vinna okkur út úr efnahagslægðinni.

Grein fyrst birt 6. 11. 2008

Krepputunga friðlýst - Vatnajökulsþjóðgarður stækkaður

Umhverfis- og auðlindaráðherra, Svandís Svavarsdóttir, hefur staðfest friðlýsingu Krepputungu, 678 ferkílómetra svæðis sem liggur á milli Jökulsár á Fjöllum og Kreppu. Svæðið verður hluti Vatnajökulsþjóðgarðs en innan þess er m.a. Kverkfjallarani og Hvannalindir. Þegar í sumar verður aukið við landvörslu á hinu friðlýsta svæði.

Hið friðlýsta svæði nær til svokallaðrar Krepputungu sem er ungt eldfjallaland, og er yfirborð hennar víðast þakið hraunum, sem runnið hafa eftir að ísöld lauk. Syðst í tungunni, á milli Dyngjujökuls og Brúarjökuls eru Kverkfjöll, mikil megineldstöð sem talin er ennþá virk, og rísa hnjúkar þeirra allt að 1920 metra yfir sjávarmál. Norður frá þeim gengur Kverkfjallarani út í miðja tunguna og austan í honum, utantil, eru Hvannalindir. Landslagið er ákaflega fjölbreytt en jafnframt viðkvæmt fyrir raski.

Hvannalindir, austast og efst í Krepputungu, voru friðlýstar árið 1973, en með friðlýsingunni núna verða þær hluti Vatnajökulsþjóðgarðs. Þær eru ein hinna gróðurríku vinja, sem skapast hafa við uppsprettur á Miðhálendinu, og er þar að finna samsvarandi gróður og í Herðubreiðarlindum, þó að þetta svæði liggi um 150 metrum hærra yfir sjó.

Þetta er þriðja stækkun Vatnajökulsþjóðgarðs frá því hann var stofnaður árið 2008. Árið 2009 bættust við þjóðgarðinn land á norðursvæði en þar á meðal var náttúruvættið Askja í Dyngjufjöllum. Þá stækkaði þjóðgarðurinn í júlí 2011 þegar inn komu m.a. landsvæði á suðursvæði við Hoffell og á vestursvæði Langisjór og Eldgjá.

Mynd: Kort sem sýnir legu Krepputungu norðan Vatnajökuls (bleika svæðið).

Skýrsla um ástand friðlýstra svæða kynnt í ríkisstjórn

Svandís Svavarsdóttir, umhverfis- og auðlindaráðherra, kynnti í ríkisstjórn í morgun skýrslu Umhverfisstofnunar um ástand friðlýstra svæða. Sex svæði eru nú talin í verulegri hættu sem er fækkun um fjögur svæði ef miðað er við sambærilegan lista sem gefinn var út fyrir tveimur árum.

Svæðin sem fjallað er um í skýrslunni eru flokkuð í tvo hópa og lenda á rauðum eða appelsínugulum lista eftir því hversu alvarlegt ástand þeirra er talið. Svæði á rauða listanum metur Umhverfisstofnun undir svo miklu álagi að þar þurfi þegar að bregðast við. Svæði á appelsínugula listanum eru svæði sem stofnunin telur vera undir töluverðu álagi sem fylgjast þurfi grannt með og bregðast við eftir atvikum.

Sex svæði eru nú talin í verulegri hættu en þau eru Friðland að fjallabaki, Geysir, Helgustaðanáma, Reykjanesfólkvangur, Laugarás og verndarsvæði Mývatns og Laxár en tvö síðastnefndu svæðin voru áður á appelsínugulum lista. Árið 2010 voru svokölluð rauð svæði tíu talsins en frá því að fyrri skýrslan kom út hafa fjögur ný svæði, Skútustaðagígar, Skógafoss, Háubakkar og Rauðhólar bæst á appelsínugula listann. Nokkur svæði hafa flust milli flokka og tvö svæði, Dynjandi og Hraunfossar eru ekki lengur á lista yfir svæði í hættu. Staða svæða í skýrslunni er sýnd í töflunni hér fyrir neðan.

Rauðlituð svæði eru í verulegri hættu að tapa verndargildi sínu eða hafa tapað því að hluta til.
Appelsínugul svæði eru í hættu á að tapa verndargildi sínu og þarfnast aðgerða til að snúa þeirri þróun við.

Rauð svæði 2010
Dyrhólaey
Friðland að Fjallabaki
Geysir
Grábrókargígar
Gullfoss
Helgustaðanáma
Hveravellir
Reykjanesfólkvangur
Surtarbrandsgil
Teigarhorn

Appelsínugul svæði 2010
Dynjandi 
Eldborg í Bláfjöllum
Fossvogsbakkar 
Geitland
Hraunfossar
Kringilsárrani
Laugarás
Verndarsvæði Mývatns og Laxár

Rauð svæði 2012
Friðland að Fjallabaki
Geysir
Helgustaðanáma
Reykjanesfólkvangur
Laugarás
Verndarsvæði Mývatns og Laxár

Appelsínugul svæði 2012
Dyrhólaey
Grábrókargígar
Gullfoss
Hveravellir
Surtarbrandsgil
Teigarhorn
Eldborg í Bláfjöllum
Fossvogsbakkar
Geitland
Kringilsárani
Skútustaðagígar
Skógafoss
Háubakkar
Rauðhólar

Heimild: Ástand friðlýstra svæða, skýrsla Umhverfisstofnunar 2013, bls. 5

Mat sitt byggir Umhverfisstofnun á svokallaðri SVOT greiningu, en hún byggir á styrkleika, veikleika, ógnum og tækifærum viðkomandi svæðis.

Ástand friðlýstra svæða, skýrsla Umhverfisstofnunar.

Krýsuvík - Náttúrufórnir í fólkvangi á YouTube

Fræðslu- og heimildamyndin Krýsuvík - Náttúrufórnir í fólkvangi eftir Ellert Grétarsson, náttúruljósmyndara er nú aðgengileg á YouTube . Smelltu hér til að skoða myndina

Í myndinni er fjallað um náttúru og sögu Krýsuvíkur og annarra svæða innan Reykjanesfólkvangs sem til stendur að taka undir virkjanir samkvæmt rammaáætlun. Sagt er frá merkilegri jarðfræði svæðisins og reynt að varpa ljósi á þau áhrif sem fyrirhugaðar virkjanaframkvæmdir munu hafa á verndargildi þess.

Myndin var frumsýnd fyrir troðfullu húsi í Norræna húsinu á afmælisdegi Ellerts Grétarssonar, fimmtudaginn 10. janúar sl.

Um höfundinn:
Ellert Grétarsson hefur getið sér gott orð sem náttúru- og landslagsljósmyndari og unnið til alþjóðlegra verðlauna á því sviði. Náttúruperlur Reykjanesskagans hafa átt hug og hjarta hans lengi og á undanförnum árum hefur hann ljósmyndað þær í ótal gönguferðum sínum um skagann. Myndirnar hafa birst víða og opnað augu fólks fyrir þeim verðmætum sem felast í ósnortinni náttúru. Ellert hefur unnið ötullega að náttúruverndarmálum á Reykjanesskaga og er einn af stofnendum Náttúruverndarsamtaka Suðvesturlands.