Náttúran.is

Landsáætlun um úrgang 2013-2024 komin út

Umhverfis- og auðlindaráðherra hefur gefið út landsáætlun um meðhöndlun úrgangs fyrir tímabilið 2013-2024. Í áætluninni er að finna ítarlegt yfirlit yfir núverandi stöðu úrgangsmála á Íslandi, bæði hvað varðar magn einstakra úrgangsflokka og þróun mismunandi leiða í meðhöndlun úrgangs. Þar eru einnig sett fram tímasett markmið sem öll miða að því að bæta nýtingu auðlinda og lágmarka þau neikvæðu áhrif sem myndun og meðhöndlun úrgangs hefur á umhverfið og heilsu manna.

Landsáætlunin á sér nokkurn aðdraganda. Við upphaf vinnu við landsáætlunina var sú nýbreytni viðhöfð að ráðuneytið óskaði eftir hugmyndum og ábendingum frá almenningi, stjórnvöldum og hagsmunaaðilum um hvert bæri að stefna í þessum málaflokkum. Þær hugmyndir sem bárust voru notaðar við gerð áætlunarinnar. Gefinn var kostur á að koma með athugasemdir við drög að landsáætluninni og þær athugasemdir sem bárust leiddu til breytinga á henni.

Landsáætlun um meðhöndlun úrgangs 2013-2014 kemur í stað fyrri áætlunar, sem kom út árið 2004 og gilti fyrir tímabilið 2004-2016. Í áætluninni er lögð áhersla á að ævinlega þurfi að skoða úrgangsmál í víðu samhengi, enda ræðst úrgangsmyndunin öðru fremur af neyslu einstaklinga, heimila og fyrirtækja. Þetta kallar á að beitt sé lífsferilshugsun í allri stefnumótun og ákvarðanatöku um úrgangsmál, jafnt á vettvangi ríkis og sveitarfélaga.

Gerð er grein fyrir stefnu stjórnvalda í úrgangsmálum, bæði á alþjóðlegum vettvangi, innan Evrópusambandsins, á norrænum vettvangi og innanlands. Stefna íslenskra stjórnvalda endurspeglast í drögunum, en framkvæmd stefnunnar verður óhjákvæmilega að talsverðu leyti í höndum sveitarfélaganna. Meginmarkmiðin eru skilgreind í landsáætlun, en nánari útfærslum verður síðar lýst í svæðisáætlunum, sem sveitarstjórnir koma sér upp, einar sér eða sameiginlega fyrir stærri svæði.
Miklar framfarir í úrgangsmálum

Þegar rýnt er í stöðu úrgangsmála eins og hún birtist í landsáætlun, sést að mikið hefur áunnist á síðustu árum. Heildarmagn úrgangs á hvern íbúa jókst jafnt og þétt fram til ársins 2008 og fór hæst í 2.158 kg á hvert mannsbarn. Síðan þá hefur talan farið ört lækkandi og var 1.596 kg árið 2010, sem er nálægt meðaltali áranna 2000 og 2001. Mun meiri árangur hefur þó náðst í flokkun þess úrgangs sem til fellur. Þannig fóru 79% þess úrgangs sem til féll árið 1995 í urðun, en árið 2010 var sú tala komin niður í 32%. Markmiðin í landsáætlun miða að því að bæta nýtingu úrgangsins enn frekar og draga verulega úr urðun. Þessu á að ná fram með ýmsum hætti, svo sem með því að draga markvisst úr urðun lífræns úrgangs, auðvelda almenningi að skila frá sér flokkuðum úrgangi, koma á sértækri söfnun á a.m.k. pappír, málmum, plasti og gleri um land allt og stórauka flokkun á byggingar- og niðurrifsúrgangi. Leiddar eru að því líkur að árið 2025 gæti urðun nánast heyrt sögunni til.

Í landsáætlun er lögð meiri áhersla á fræðsluþáttinn en áður hefur verið gert, enda sé markviss fræðsla lykillinn að því að aðrar aðgerðir stjórnvalda skili tilætluðum árangri. Málið snúist heldur ekki einvörðungu um innihald fræðslunnar, heldur einnig og ekki síður hvernig henni sé komið á framfæri. Unnið er að því að Umhverfisstofnun verði falið aukið hlutverk hvað þetta varðar, en hingað til hefur fræðsla um úrgangsmál einkum verið á höndum sveitarfélaga, samlaga á þeirra vegum og úrgangsfyrirtækja. Þar hefur margt gott verið gert, en framkvæmdin hefur eðlilega ráðist af þekkingu og áhuga þeirra sem sinna þessum málum á hverjum stað.

Auk þess sem hér hefur verið nefnt er sérstakur kafli í landsáætlun um framtíðarsýn. Þar er fjallað um líklega og fyrirsjáanlega þróun mála á næstu árum og áratugum og um þá þætti sem helst munu hafa áhrif á þessa þróun.

Skoða Landsáætlun um úrgang 2013 – 2024.

Grafík: Endurvinnsluhringrásin, úr fræðsluefni Endurvinnslukorts-appsins „Af hverju endurvinna“. Guðrún A. Tryggvadóttir og Signý Kolbeinsdóttir.

Bílskúrinn - Hjólbarðar

Sennilega eru hjólbarðarnir einn mikilvægasti hluti ökutækja, og sá hluti sem verður fyrir fjölbreyttasta álaginu. Hjólbarðar eru mikilvægir varðandi allt öryggi, góðir hjólbarðar geta forðað slysi á sama hátt og lélegir hjólbarðar geta orsakað slys. Hjólbarðar þurfa að uppfylla ýmsar kröfur sem oft eru mótsagnakenndar. Kröfurnar snúa að viðnámi, styrk og endingu en einnig að eldsneytiseyðslu og hávaða.

Almennt má segja að mjúk gúmmíblanda hefur gott grip en lítinn styrk og stutta endingu. Harðara gúmmí hefur meiri styrk, endist betur en hefur minna grip, sérstaklega í kulda. Munstrið hefur líka mikið að segja varðandi eiginleika dekksins og eftir því sem dekkið slitnar missir það eiginleika sína. Ekki bara að gripið minnkar með auknu sliti heldur eykst eldsneytiseyðsla bílsins líka.

Val á dekkjum
Dekk skiptast í sumardekk, vetrardekk og heilsársdekk. Sumardekk eru úr harðri og endingargóðri gúmmíblöndu og í þeim eru sterkbyggð strigalög sem þola hraðakstur, 200 til 250 km/klst. Vetrardekk eru grófmynstruð og eru úr gúmmíblöndu sem heldur mýkt sinni í kulda og frosti. Strigalögin eru veikbyggðari til að halda mýktinni og eru oftast ekki miðuð við meiri hraða en 160 km/klst. Heilsársdekkin fara milliveginn í uppbyggingu varðandi strigalögin, munstur og gúmmíblöndu og eru ætluð til notkunar allt árið. Það er ekki gott að keyra á vetrardekkjum að sumarlagi né heldur sumardekkjum að vetri til. Sumardekkin hafa ekkert grip í snjó og kulda og á sama hátt hafa vetradekk lítið grip á sólbökuðu sjóðandi heitu malbiki.  Sumardekk eru byggð fyrir malbik en eru ekki góð á malarvegum.  Þau eru allt of hörð og skripla á mölinni.  Þar eru heilsársdekk og vetrardekk betri.

Það vita það allir sem ekið hafa á slitnum dekkjum í snjó hvað þau hafa lítið grip. En slitin dekk geta líka verið hættuleg í rigningu. Dekkin verða að ryðja regnvatninu í burtu til þess að ná gripi í malbikið. Eftir því sem dekkin eru slitnari minnkar getan til þess að ryðja vatninu frá og það getur endað með því að dekkin fara að plana stjórnlaust ofan á vatninu. Rásir í malbiki magna upp hættuna þar sem regnvatnið leitar ofan í þær svo vatnsdýptin verður staðbundið meiri.  Við aukna vatnsdýpt eykst hættan á plönun.

Val á réttu vetrardekki er vissulega erfitt. Það þarf að spá í væntanlegt veðurlag (sem er útilokað) og við hvers konar aðstæður, svo sem innanbæjarakstur, utanbæjar eða fjallvegir. Nagladekk voru mikið notuð hér áður fyrr, sérstaklega þegar flestir fólksbílar voru afturhjóladrifnir. En naglarnir eru litnir hornauga í dag, þeir vinna á malbikinu og mynda heilsuspillandi svifrik. Vissulega virka naglar við ákveðnar aðstæður svo sem á héluðu malbiki eða glæru svelli. En naglarnir koma ekki að gagni við aðrar aðstæður svo sem í snjó og slabbi og á auðu malbiki. Með tímanum geta þeir orðið varasamir eftir því sem dekkið slitnar og stuðningur gúmmísins við naglana minnkar. Þörfin fyrir að keyra á nagladekkjum hefur minnkað mjög mikið frá því sem áður var. Veturinn hefur mildast með árunum og á mörgum stöðum er orðið mun snjóléttara en áður. Vegirnir eru betur hannaðir og betur þjónustaðir, ruddir, saltaðir og sandaðir.  Bílarnir hafa líka mikið breyst, flestir eru framhjóladrifnir sem skiptir miklu máli í snjó og margir með fjórhjóladrifi. Þar að auki er ýmis tækni í nýjum bílum svo sem spólvörn, stöðugleikakerfi og ABS bremsur sem hjálpa ökumanninum að taka af stað, halda bílnum á veginum og stoppa í hvaða færð sem er. En einnig hafa miklar framfarir orðið á vetrardekkjum almennt. Betri munstur og gúmmíblöndur og ýmsar útgáfur af loftbólu, harðskelja og örkornadekkjum. Allt þetta leiðir til þess að ökumenn geta keyrt með góðu öryggi á ónegldum vetrardekkjum. Og í fljúgandi hálku gildir bara gamla góða reglan, að fara bara nógu hægt, helst að fara hvergi.

Viðhald
Dekk þurfa sitt eftirlit og viðhald. Öll dekk missa loftþrýstinginn hægt og rólega, jafnvel þótt enginn alvarlegur leki sé til staðar.  Loftið smýgur út milli dekks og felgu eða meðfram ventli.  Það ætti að vera regla að mæla þrýstinginn mánaðarlega og sem betur fer er það auðvelt með nútíma þrýstilofti á bensínstöðum. Bara stilla inn réttan þrýsting á loftdæluna og pumpa svo í öll dekk. Réttur loftþrýstingur er gefin upp í vinstra hurðarfalsi bílsins og þjónustubók og miðast við upprunaleg dekk og svo er ávallt gefinn hámarksþrýstingur á dekkinu sjálfu. Rangur þrýstingur leiðir af sér misslitin dekk og lélegt grip.  Of mikill þrýstingur veldur því að dekkið slitnar í miðjunni en of lítill þrýstingur veldur sliti á köntunum, (hér er miðað við að hjólastilling bílsins sé í lagi). Lágur loftþrýstingur í dekkjum leiðir einnig til þess að bíllinn eyðir meira eldsneyti.  Ef keyrt er með verulega lítinn þrýsting fer dekkið að hitna vegna þess hve það aflagast mikið við hvern snúning.  Við aukinn hraða hitnar dekkið mjög hratt, hitinn eyðileggur gúmmíið meir og meir og á endanum hvellspringur dekkið og tætist í sundur.

Öll dekk þarf að jafnvægisstilla. Jafnvægisstillingin er gerð með þyngingarklossum úr blýi og er til þess að eyða út titringi frá dekkinu sem myndi annars leiða upp í stýrið og í hjólafestinguna með slítandi hætti. Þyngingarnar eru klemmdar upp á felgubrúnina eða límdar á felguna. Full ástæða er að að vara við sumum léttmálmsfelgum sem eru orðnar svo mikið fyrir augað að erfitt getur verið að finna sæti fyrir blýið og því ekki hægt að jafnvægisstilla. Í hvert skipti sem dekk er umfelgað, t.d. þegar skipt er yfir á sumar eða vetrardekk þarf að jafnvægisstilla aftur.  Í sjálfu sér er það ágætt fyrirkomulag því þá er tryggt að dekkin eru ávalt vel jafnvægisstillt.

Sumir eru svo sniðugir að eiga aukafelgur eða keyra á heilsársdekkjum. Hugsunin er sú að spara sér að hreyfa við dekkinu á felgunni, kannski allan líftíma dekksins. Engu að síður er hættan sú að jafnvægisklossar tapist af felgunum með tímanum og einnig að jafnvægið breytist eftir því sem dekkið slitnar. Í slíkum tilfellum er nauðsynlegt að láta skoða jafnvægisstillinguna árlega, jafnvel þótt ekki sé umfelgað.

Það er annað sem gerist ef ekki er hreyft við dekkinu á felgunni. Dekk kantslitna á utanverðum köntunum, sérstaklega framdekkin. Í núgildandi reglugerð um ökutæki stendur að dýpt mynsturs skuli vera minnst 1,6 mm. Í aðalskoðun ökutækja er horft á að minnst 75% af fletinum nái lágmarksdýptinni. Með því að umfelga og víxla dekkum þannig að utanverð hlið dekks verður næst að innanverðu og að framdekk verði afturdekk, er hægt að ná fram jafnara sliti og þar af leiðandi betri endingu dekkjanna.

Dekk sem ekki eru í notkun þarf að geyma og þá er mikilvægt að velja góðan stað fyrir þau. Best er að geyma dekk á köldum, þurrum og dimmum stað þar sem hitasveiflur eru í lágmarki. Ekki er gott að geyma dekk úti við þar sem sólin skín á þau né heldur láta þau standa á grasi eða mold. Ekki er heldur gott að dekkin standi á kaldri steypu, þá er betra að setja viðarfjalir undir þannig að það lofti um þau. 

Framleiðsla dekkja
Við framleiðslu á dekkjum eru oft notaðar svokallaðar HA-olíur sem er aukaafurð í olíuhreinsunarstöðvum (High Aromatic extracts). Við framleiðslu á einu fólksbíladekki þarf um það bil einn líter af slíkri olíu. Olían er ekki bundin gúmmíinu efnafræðilega heldur liggur í gúmmímassanum og losnar eftir því sem dekkið slitnar með tíð og tíma. HA olíur eru flokkaðar sem eiturefni en það fer eftir magninu af PAH í olíunni (PolyAromatic Hydrocarbons). PAH eru þrávirk eiturefni sem safnast upp í lífkeðjunni.  Það er hægt að nota aðrar hreinni olíur en sú þróun gengur hægt fyrir sig. Neytendur gætu haft mikil áhrif með því að velja dekk sem eru laus við PAH. Því miður liggja þessar upplýsingar oft ekki á lausu og því þarf að spyrja söluaðila sérstaklega eftir þessu atriði.  Norræna Svansmerkið tryggir að dekk er án PAH olía og að það sé umhverfisvænt að öðru leiti.  Auðveldara er að skilja mikilvægi hreinleika framleiðslunnar þegar sölutölur á nýjum dekkjum eru skoðaðar.  Á hverju ári þarf 200 þúsund ný dekk á Íslandi eða 300 milljón ný dekk í Evrópu.

Endurvinnsla
Ónýtum dekkjum ber að koma til réttra förgunaraðila* til endurvinnslu.  Skárri dekkin eru valin úr og sóluð, þá eru þau endurnýjuð með nýju slitlagi. Þetta er sérstaklega gert fyrir stærri dekk svo sem undir vörubíla.  Að öðrum kosti lenda þau í hakkavélinni og síðan eru búnir til ýmsir hlutir úr kurlinu. Til dæmis er kurlið notað sem undirlag á hlaupabrautum eða dreift ofan á gerfigrasvelli. Einnig eru steyptar gúmmíhellur sem gjarnan hafa verið notaðar á leikvelli fyrir börn.

Þá vaknar spurningin, hvað verður um öll hættulegu efnin og efnasamböndin þegar dekk eru endurunnin. Miðað við eiturefnin í dekkjunum ætti einmitt ekki að nota endurunnið dekkjagúmmí í umhverfi barna.  Læknafélag Íslands ályktaði um þessa hluti árið 2010: „Í dekkjakurli eru krabbameinsvaldandi efni og önnur eiturefni ... Þetta eru efni eins og Benzapyren sem er krabbameinsvaldandi, dietyxhexylftalat og butylbenzylftalatsem valda ófrjósemi, fenol sem safnast fyrir í náttúrunni og hefur langtímaáhrif þar, zink sem í of hárri þéttni er eitrað fyrir lífverur og blý sem veldur ófrjósemi og skemmdum á taugakerfi en börn eru sérstaklega næm fyrir áhrifum blýs. Sexgilt króm finnst einnig í hjólbörðum en vitað er að það efni veldur bæði ófrjósemi og krabbameini.“

Ónýt dekk eru einfaldlega vandamál. Endurvinnsla á þeim kostar það mikla orku að það borgar sig yfirleitt ekki. Ýmislegt er prófað, sem dæmi má nefna að Bandaríkjunum og Noregi er unnið að rannsóknum á því að nota dekkjagúmmíið sem bindiefni fyrir malbik, kallað gúmmíasfalt. Gúmmíasfaltið er þynnra en venjulegt asfalt, teygjanlegra og springur ekki í kuldum. Þetta er hugsanlega einn möguleiki en það mikilvæga er að finna góðar lausnir fyrir endurvinnslu því magnið er svo mikið, einn milljarður dekkja fellur til árlega á heimsvísu.

Úrvinnslugjald er á hjólbörðum en það er notað til að greiða fyrir meðhöndlun hjólbarðanna og endurnýtingu eftir að þeir hafa þjónað upphaflegum tilgangi sínum.

*Sjá hverjir taka á móti hjólbörðum hér á Endurvinnslukortinu og Endurvinnslukorts-appinu fyrir iPhone og iPad.

Endurvinnslukortið

Endurvinnsla sorps er ein mikilvægasa leiðin til að minnka ágang á gæði jarðar og flokkun sorps ætti því að vera sjálfsagður hlutur í hverju fyrirtæki og á hverju heimili. Um 1/7 hluti alls úrgangs fellur frá heimilum en 6/7 frá fyrirtækjum heimsins. Með endurvinnslu eykst meðvitund um hvað við sóum miklu og verðmæt efni komast aftur í umferð og hættuleg efni fá þá meðhöndlun sem þarf til að gera þau minna skaðlega umhverfinu. Reynslan sýnir að endurvinnsla hvetur til minni sóunar og gerir fólk meðvitaðara um ábyrgð sína gagnvart umhverfinu. Skynsamlegast er auðvitað að velja frekar náttúrulegri efni og umbúðaminni vörur og flokka til endurvinnslu það sem endurvinnanlegt er, en alltaf fellur eitthvað til af sorpi, það er óhjákvæmilegt í nútíma þjóðfélagi.

Til þess að einfalda endurvinnsluna og hvetja fólk til að taka þátt í því að minnka magn sorps sem fer óflokkað í heimilistunnuna, engum til gagns né gleði, hefur Náttúran þróað Endurvinnslukortið sem sýnir þér alltaf hvar næsta grenndargám eða endurvinnslustöð í þínu næsta nágrenni er að finna og segir þér einnig hverju er tekið á móti þar.

Skoða Endurvinnslukortið hér á vefnum.

Náðu þér í Endurvinnslukorts smáforrit (app) Náttúrunnar fyrir iPhone og iPad, ókeypis í AppStore.

Ef þú vilt vita meira, gera athugasemdir eða taka þátt í vinnu við kortin, þá skrifaðu okkur á nature@nature.is eða hringdu í síma 483 1500.

Garðurinn - Endurvinnsla

Það sem áður var skilgreint sem úrgangur eða rusl er í dag hráefni eða auðlind fyrir aðra framleiðslu. Úrgangur og rusl er ekkert annað en auðlind á villigötum. Næstum allt er hægt að endurnota eða endurvinna. Lykillinn er að flokka úrgang rétt til að það sé mögulegt. Röng flokkun getur gert það að verkum að ómögulegt sé að endurvinna úrgang á síðari stigum. Með endurvinnslu minnkar einnig þörfin á urðun sem minnkar áhættu á jarðvegsmengun. Urðun er einnig dýr, en sem endurspeglast ekki í verði vara þar sem að það er innifalið í útsvari til sveitarfélaga.

Best af öllu er hins vegar að forðast að kaupa „rusl“. Hversu oft er ekki verið að kaupa umbúðir sem fara beint í ruslið þegar heim er komið. Helstu endurvinnsluflokkar eru skilgreindir af hverju sveitarfélagi fyrir sig og er þar stuðst við Fenúrflokkana. Mögulegir endurvinnsluflokkar á Reykjavíkursvæðinu eru mun fleiri en úti á landi. Það skýrist af því að enduvinnsla er beintengd hagkvæmni og ef hagkvæmni fæst ekki út úr flutningi á hráefni til enduvinnslu um langan veg er það látið vera. Sveitarfélög eru einnig misjafnlega í stakk búin til að taka við efni til endurvinnslu en stöðug framför er á þessu sviði.

Öll sveitarfélög taka þó við spilliefnum og langflest við flokkuðum pappír (dagblöðum, slétum pappa og bylgjupappa), flöskum og skilagjaldskildum umbúðum (gosflöskum og áldósum), fernum, timbri, fatnaði, húsbúnaði, garðaúrgangi og lyfjum. Á höfuðborgarsvæðinu er víða er hægt að koma úrgangi frá sér í græna og bláa grenndargáma. Einnig í flestum sveitarfélögum. Þú getur kynnt þér hver tekur við hverju hér á Endurvinnslukortinu. Á Grænum síðum Náttúrunnar undir Endurvinnslu getur þú einnig séð hvaða rekstraraðili tekur við hverjum flokk og á Grænu Íslandskorti sérð þú útbreiðslu endurvinnslufyrirtækjanna á landinu.

Náttúran.is hefur einnig gefið út Endurvinnslukort fyrir iPhone og iPad og er það nú aðgengilegt í App Store. Smáforritið er ókeypis og notkun þess líka. Þeir sem nota það yfir 3G eða 4G samband greiða fyrir gagnflutning sem reynt er að halda í lágmarki. Endurvinnslukortið verður innan skamms einnig fáanlegt fyrir Android.

Tilgangur Endurvinnslukorts-appsins er að fræða almenning um endurvinnslu og gefa eins fullkomið yfirlit og mögulegt er yfir hvar á landinu sé tekið við hverjum endurvinnsluflokki.

Með skipulagi heimafyrir getur flokkunin verið skemmtileg fyrir alla fjölskyldumeðlimi að taka þátt í. Að hrúga öllu upp í bílskúrinn, kjallarann eða herbergi er ekki góð aðferð. Merkt ílát hvort sem það eru pokar eða önnur ílát einfalda verkið mjög. Á dagatalinu ættu ákveðnir dagar að vera merktir sem „Sorpu-dagar“ (eða nefndir eftir sorpstöðinn þinni). Þannig hrannast ekki upp birgðir sem leiða bara til leiðinda.

Græna tunna Reykjavíkurborgar er einungis venjuleg tunna sem sótt er sjaldnar en venjulegar sorptunnur og því er sorpgjaldið lægra fyrir húseigendur.
Bláa tunnan (Pappírstunnan í Reykjavík) tekur við pappír af ýmsu tagi (dagblöðum, tímaritum, markpósti og öðrum prentpappír). Endurvinnslutunna Gámaþjónustunnar og Græna tunna Íslenska gámafélagsins taka við endurvinnsluflokkunum: Dagblöð, tímarit, bæklingar, pappi, mjólkurfernur, plastumbúðir, niðursuðudósir og minni málmhluti. Rafhlöður og gler má ekki setja í Grænu tunnuna.

Skilagjaldskyldar umbúðir

Skilagjald er á ökutækjum, pappaumbúðum, umbúðum úr plasti, hjólbörðum, heyrúlluplasti, veiðarfærum og spillefnum. Allar gosumbúðir þ.e. áldósir og plastflöskur eru skilagjaldsskildar. Það þýðir að fyrir hverja framleidda dós/flösku (og alla aðra skilgjaldsskilda flokka) þarf framleiðandi að borga 14 krónur í Úrvinnslusjóð. Þennan pening innheimtir framleiðandi síðan að sjálfsögðu hjá okkur með því að leggja hann á vöruna. Úrvinnslusjóður greiðir síðan til baka þessar 14 krónur til þess sem skilar umbúðunum á réttan stað, þ.e. til endurvinnslu. Gjaldið er hvatning til að skila umbúðunum aftur í hringrásina þannig að hráefnið endurnýtist en verði ekki að rusli. Rusl þarf að urða eða eyða á annan mengandi og kostnaðarsaman hátt og því er raunverulegur sparnaður og minna álag á umhverfið með skilagjaldskerfinu. Þú getur safnað og skilað og fengið peningana til baka hjá Endurvinnslunni hf. sem sér um að hringrásin virki. Margar hjálparsveitir og líknarfélög taka einnig á móti skilagjaldsskildum umbúðum sem þeir aftur selja í fjáröflunarskini.

Skilagjald er einnig á fernum enda eru þær dýrmætt hráefni. Einstaklingar geta þó enn sem komið er ekki skilað einstaka fernum og fengið gjaldið heldur er þeim safnað saman af sorpstöðvum eða hjálparsveitum og félagasamtökum til fjáröflunar.

Rafhlöðum er tekið við hjá Efnamóttökunni og á mörgum bensínstöðvum þar sem Efnamóttakan hefur sett upp sérstakar tunnur fyrir rafhlöður. Kassa undir rafhlöðuúrgang má nálgast hjá endurvinnslustöðvum. Þeir hjálpa til við að halda utan um notaðar rafhlöður heima fyrir sem síðan er hægt að koma til endurvinnslu. Mikilvægt er að henda ekki rafhlöðum í venjulegt rusl því þær geta mengað mikið og lengi frá sér. Endurhlaðanlegar rafhlöður (hleðslurafhlöður) eru miklu umhverfisvænni en einnota rafhlöður. Þær má nota allt að 1000 sinnum.

Ferðirnar í Sorpu - þá, nú og í framtíðinni

Ég man þegar ég kom í fyrsta sinn á sorphaugana. Það var sumarið 1976. Foreldrar mínir voru að byggja nýtt hús og ég þá þrettán ára fór með í fjölmargar ferðir upp í Gufunes þar sem voru risastórir sorphaugar. Í dag er þar skammt frá gömlu haugunum núverandi endurvinnslustöð Sorpu. Gömlu haugarnir voru þar sem nú er leiksvæði o.fl. Ég man alltaf eftir þessum ferðum. Þarna var öllu kastað. Þar sem við vorum að losa ónýtt mótatimbur, steypubrot og steypustyrktarjárn af jeppakerru, stóð sorpbíll við hliðina að losa heimilissorp. Allt var í einni bendu. Á milli skröltu jarðýtur og risavaxnar gröfur sem þjöppuðu og ruddu öllu upp. Óhuggulegur staður í minningunni og lyktin fannst mér skelfileg. Ég man líka þegar svæðið fylltist af lögregluþjónum einn daginn sem voru að leita að kúbeini sem notað hafði verið við hrottalegt morð nokkrum dögum fyrr.

Þannig var „sorphaugamenningin“ í áratugi og þótti sjálfsögð.

Á níunda áratug aldarinnar fóru viðhorfin loks að breytast og Sorpa var stofnuð 1986. Breytingar urðu hægar. Ég man eftir gremjunni á fyrstu árum sorpflokkunarstöðvanna, þegar að manni fannst starfsmenn „afskiptasamir ef ekki ósvífnir“ ef skiptu sér að fólki sem henti ónýtum ísskápum í gáma sem merktir voru „bylgjupappi“ o.fl. í þeim dúr. Sögðu manni jafnvel hvert hvað ætti að fara. Sem sagt þeir sælutímar voru liðnir þegar allt fór saman í eina gröf. Við vorum að venjast nýjum viðhorfum og það tók sinn tíma.

Í dag held ég að allir séu orðnir sáttir við þá þróun sem orðin er, en engu að síður eigum við óralangt í land með að þessi mál verði viðunandi. Pappírsgámavæðing seinustu ára er stórt skref fram á við. En verðum við ekki að huga að enn fleiri skrefum sem fyrst? Ég efa ekki að þetta muni þróast ört á næstu áratugum. Nokkuð sem við verðum öll að taka þátt í. Ég bíð með jákvæðum væntingum eftir að við þurfum að flokka gler og málma frá öðru sorpi. Vonandi þurfum við að flokka frá lífrænt sorp og það sem er ekki endurvinnanlegt verði á einhvern hátt gjaldlagt til að draga úr förgun. En umfram allt þurfum við að fara að hugsa leiðir til að draga úr þessari sorpmyndun sem fylgir lífsstíl okkar í dag. Ekki hef ég lausnina á því vandamáli, en ég furða mig oft á öllum þeim óþarfa umbúðum og einnota hlutum sem eru svo stór þáttur í neyslu okkar.

Ég efa ekki að einhverjum hrylli við þessari tilhugsun og vilji jafnvel hverfa aftur til gömlu „sorphaugamenningarinnar“.

Ég ætla aftur á móti að vera í hópnum sem tileinkar sér þá hugsun að jörðin sé ekki einnota. Afkomendur okkar eiga líka skilið að búa hér um alla framtíð.

„Höfundurinn, Árni Tryggvason, er einn þeirra sem  eru að vakna í umhverfismálum“.

Ljósmynd: Tölvuskjár sem hent hafði verið á víðavang, nánar tiltekið bak við byggingar við Borgartún fyrir ekki svo löngu síðan. Guðrún A. Tryggvadóttir.