Náttúran.is

Ákvæði um styrk brennisteinsvetnis ekki frestað

Umhverfis- og auðlindaráðuneytið hefur hafnað beiðni stýrihóps um brennisteinsvetni frá jarðgufuvirkjunum, um sex ára frestun á hertum gildistökuákvæðum í reglugerð um styrk brennisteinsvetnis í andrúmslofti. Telur ráðuneytið ekki fullreynt hvort einhverjar þeirra leiða sem hafa verið til skoðnar til að draga úr brennisteinsmengun frá virkjununum muni skila árangri fyrir 1. júlí 2014, þegar ákvæðin taka gildi.

Að stýrihópnum standa Orkuveita Reykjavíkur, HS Orka og Landsvirkjun. Á því tæpa ári, sem liðið eru frá því að erindi hans barst ráðuneytinu, hefur verið til skoðunar hvað hægt er að gera til að draga frekar úr mengun. M.a. hefur verið unnið að nýsköpunarverkefni sem gengur undir heitinu Sulfix en það miðar að því að draga úr útblæstri brennisteinsvetnis með því að dæla því aftur ofan í berglögin. Ráðuneytið beinir því til stýrihópsins að halda áfram þróun Sulfix verkefnisins. Jafnframt er því beint til orkufyrirtækjanna að skoða aðrar leiðir sem eru líklegar til að skila árangri innan þess tíma sem til stefnu er. 

Eftir yfirferð ráðuneytisins á málinu telur það ljóst að allflestar jarðvarmavirkjanir hér á landi munu geta staðist þau umhverfismörk fyrir brennisteinsvetni sem kveðið er á um í umræddri reglugerð, að undanskilinni Hellisheiðarvirkjun, sem á í vandræðum með að uppfylla mörkin fyrir 1. júlí 2014.  Ráðuneytið sér því að svo stöddu ekki þörf á því að fresta gildistöku hertra ákvæða reglugerðarinnar um sex ár fyrir allar jarðvarmavirkjanir á landinu. Óski stýrihópurinn að taka málið upp aftur er honum bent á að senda ráðuneytinu beiðni þess efnis ekki síðar en 1. mars 2014 og rökstyðja þá beiðni með skýrslu þar sem gerð er grein fyrir framvindu þeirra verkefna sem líkleg eru til að minnka styrk brennisteinsvetnis í útblæstri frá virkjunum.

Einkenni góðra umhverfisviðmiða

Góð viðmið þurfa að uppfylla nokkur einföld skilyrði:

Eru mælanleg
Umhverfisskilyrði þurfa ekki nauðsynlega að vera töluleg en þau verða að vera mælanleg, þ.e að það þarf að vera ljóst hvenær markmiðinu er náð. Dæmi um mælanlegt markmið sem er ekki tölulegt er að allir starfsmenn eiga að hljóta 4 tíma grunnmenntunar í umhverfismálum á næstu 12 mánuðum. Þetta er ekki tölulegt markmið en það er ljóst að markmiðinu hefur verið náð ef allir starfsmenn hafa fengið grunnumhverfisfræðslu innan 12 mánaða.

Hafa grunnviðmið og tímaramma
Skilyrði verða að hafa þekktan grunn sem þau byggja á. Markmið um að lækka eldsneytisnotkun um 5% segir í raun ekkert. Þetta markmið tilgreinir ekki hver er grunntalan né heldur hvenær ná á markmiðinu, þ.e. á næsta ári eða næstu 10 árum. Betra væri að hafa markmið sem segði að minnka eigi eldsneytisnotkun farartækja um 5% á árinu 2009 samanborði við 2007.

Eru afmörkun og með skilgreinda mæliaðferð
Þegar markmið eru sett er einnig mikilvægt að skilgreina þegar í byrjun hvernig eigi að afmarka og mæla markmiðið. Algeng mistök eru að fyrirtæki skilgreini að það ætli að minnka orkunotkun um X% á ákveðnu tímabili. Sé haldið áfram með dæmið um 5% minnkun eldsneytis á 2 ára tímabili, vaknar spurninginn hvort markmiðin eigi einungis að ná yfir bíla fyrirtækisins eða einnig bíla starfsmanna sem notaðir eru í þágu vinnuveitenda. Þetta þarf að skilgreina áður en markmið eru sett. Það er einnig hægt að mæla hluti á mismunandi máta og það verður að liggja ljóst fyrir þegar í byrjun hvernig á að mæla markmiðið. Séu reglurnar óljósar í byrjun verða reglurnar alltaf óljósar.

Eru raunsæ
Markmið verða að vera raunsæ. Ekki er nokkuð vit í að setja markmið sem þegar er búið að ná eða sem ljóst er að ekki er hægt að ná. Þessi markmið þjóna aldrei hlutverki sínu að vera mælikvarði á starfsemi fyrirtækisins. Þvert á móti sýna þau einungis að fyrirtækið vinnur ekki heils hugar að umhverfismálum.

Taka tillit til ytri áhrif og breytingar í atvinnurekstri
Markmið eiga alltaf að vera sett þannig að það er starfsfólkið sjálft sem nær markmiðunum með athöfnum og gerðum sínum en ekki vegna hagstæðra ytri breyta. Ef markmið er til dæmis að minnka orkunotkun um 5% en samtímis minnkar framleiðslan um 20% þá er ljóst að markmiðið náðist vegna (ó)hagstæðra ytri aðstæðna. Salan minnkaði um 20% og þá er eðlilegt að markmiðið taki tillit til þess. Markmið eru því oft sett í samhengi við aðrar stærðir eins og veltu, sölutölur akstur bifreiða, fjölda starfsmanna osfrv. Frá þessu eru þó nokkur frávik og eru til dæmis fyrirtæki að setja sér markmið um minnkun koltvísýringsmengunar frá bílum óháð akstri eða veltutölum. Fyrirtæki eru ekki endilega að minnka orkunotkun sína heldur eru að skipta yfir í endurnýjanlega orkugjafa.

Sjá framhald „Skítur inn, skítur út“.

Grafík: Guðrún Tryggvadóttir og Signý Kolbeinsdóttir ©Náttúran.is

Tökum höndum saman og stundum vistvæn innkaup!

Vistvæn innkaup snúast um að velja þá vöru sem er síður skaðleg umhverfinu og heilsu manna samanborið við aðrar vörur sem uppfylla sömu þörf og samtímis bera sama eða lægri líftímakostnað.

Til þess að auðvelda innkaup á vörum og þjónustu sem eru síður skaðleg umhverfi og heilsu hefur Náttúran.is tekið saman 11 viðmið sem spanna veigamestu þættina. Viðmiðin eru einföld og hjálpa til að nálgast markmiðið, það er að velja bestu vöruna út frá sjónarmiði heilsu, umhverfis og jafnvel félagslegum aðstæðum sem í daglegu tali eru nefnd sjálfbær þróun.

Hér í láréttu röðinni sérð þú táknmyndir fyrir viðmiðin og í lóðrettu röðinni táknmyndir ýmissa vörutegunda. Ef þú opnar flipann „Viðmið“ hér til hægri á síðunni og smellir á þessi tákn getur þú lesið þig til um hvert viðmið og vörutegund fyrir sig auk þess sem að auðvelt er að sjá hvaða viðmið eiga við hverja vörutegund þar sem viðeigandi viðmið eru sýnileg í láréttu línunni út frá vörunni.
Viðmiðin eru: Orka, eldsneyti, vatnsnotkun, ofnæmi, hættuleg efni / tilbúin efni, þungmálmar, öryggisblað, umhverfismerkingar, sanngirnisvottun, vinnuumhverfi og endurvinnsla.

Eitt eða fleiri af þessum viðmiðum eiga að meira eða minna leiti við um hverja einustu vöru. Um leið og við gerum okkur grein fyrir því eftir hverju þarf að leita til að velja vistvænstu vöruna verða vistvæn innkaup leikur einn.

En eins og með allt annað þá skapar æfingin meistarann. Jörðin okkar þolir ekki lengur þá rányrkju og vanvirðingu sem henni er sýnd í dag.

Tökum höndum saman og stundum vistvæn innkaup!

X - Náttúruspjöll

Mér er flökurt. Ég er búinn að sitja við sjónvarpið og þurfa enn og aftur að hlusta á útúrsnúninga Sjálfstæðismanna og Framsóknarmanna um Rammaáætlun, þessa tilraun til að búa til ramma utan um óafturkræfa nýtingu náttúrunnar með virkjunum. Áætlunina sem þessir tveir flokkar börðust gegn – rétt eins og þeir börðust gegn náttúruverndarlögum sem lögfesta varúðarregluna. Illugi segir að það eigi að vísa málinu aftur til vísindamannanna og þeir eigi að koma inn til Alþingis. Hverju ætli það myndi breyta? Ég heimsótti umhverfisnefnd þingsins á sama tíma og Stefán Arnórsson sem er klárlega einn allrafremsti vísindamaður þjóðarinnar í jarðhitafræðum. Og áhugi þessara flokka? Hann lýsti sér í því að þeir létu ekki sjá sig, þurftu ekki að hlusta. Þeir voru ákveðnir í því hver niðurstaðan ætti að vera. Sigurður Ingi talaði um ófagleg vinnubrögð. Þar var hann að lýsa óánægju sinni yfir því að ráðherrar ákváðu að hlusta á rök og athugasemdir frá almenningi eins og átti að gera samkvæmt þeim leikreglum sem í gildi voru. Honum finnst greinilega fínt að segja fólki að það eigi rétt á að hafa áhrif á ákvarðanaferli en er síðan staðráðinn í að hafa þær að engu ef þær passa ekki við skoðanir hans. Lýðræðisástin er af skornum skammti. Skýr skilaboð til almennings inn í næsta kjörtímabil!

Talsvert var talað um Bjarnarflag. Enginn virtist vita af hverju það lenti í nýtingarflokki. Ástæðan var einföld. Flokkunin sem þessir tveir flokkar hampa sem ofurfaglegri var tekin úr verkefnisstjórninni og sett inn í allt annað ferli. Þar túlkuðu lögfræðingar sem ekkert höfðu komið nálægt faglegu vinnunni í faghópum og verkefnisstjórninni hlutina þannig að til að svæði færi í biðflokk yrði að vanta upplýsingar um þau. Síðan kom í ljós að þá mátti alveg vanta upplýsingar um ýmsa hluti og samt að ætla þeim eyðileggingu, t.d. nær allar upplýsingar um Stóru- Sandvík en það truflaði ekki þá ákvörðun að setja hana í nýtingarflokk. Faglegt? Ekkert var hlustað á varnarorð frá faghópi 2 sem benti á að svæði í og við byggð væru líklegast kerfislægt vanmetin. Bjarnarflag, Reykjanesskagi, Þjórsá! Einnig mátu lögspekingarnir það svo að ef komið væri umhverfismat þá vantaði ekki upplýsingar – ekki einu sinni þó væri búið að benta á mikilvæg atriði sem ætti eftir að afla gagna um. Því mætti ekki flokka slík svæði í biðflokk. Brugðið var frá erindisbréfi með flokkunarhópnum. Niðurstaðan hefði kannski ekki verið auðveldari inni í verkefnisstjórninni, samt önnur og auðveldara að verja hana.

Það kom síðan í ljós að málþóf og töf  var notuð til að reyna að eyðileggja þann árangur sem Rammaáætlun var ætlað að skapa. Þessir tveir flokkar hrópuðu á sátt en buðu enga sátt. Allt skyldi vera á forsendum þeirra einna til þeir gætu sæst á það. Og þeir ætla ekki að lúta lýðræðislegri niðurstöðu þingsins. Framsókn ætlar að breyta niðurstöðunum, halda áfram í anda afrekanna við Kárahnjúka og sýna að þar á bæ er fólk tilbúnir að ryðja burtu öllum hindrunum svo hægt sé að fara aftur í skammsýna eyðileggingu íslenskrar náttúru. Um varfærni Sjálfstæðisflokksins gagnvart náttúrunni þarf lítið að tala, þar er náttúrusýnin svo mannhverf að umhverfið á aldrei séns. Sigurður Ingi sagðist þó vera fylgjandi varúðarreglunni – skildist mér. Af hverju var hann þá svo hatrammur gegn því að stigið yrði varlegar niður og óafturkræfri nýtingu ýtt til hliðar að sinni meðan hlutirnir fengju betri skoðun? Að lokum er það merkilegt að athuga hvaða skoðun þeir hafa á auðlindanýtingunni í þessu samhengi. Ekki í eitt skipti hafa þeir látið í ljós þá hugsun að virkjun sé kannski ekki hagkvæmasta nýtingin á þeim svæðum þar sem mögulegt gæti verið að virkja. Þeir eru með öðrum orðum ekki að leita að hagkvæmni, ekki heldur að sjálfbærri nýtingu heldur stefna eingöngu á að troða Stalínískum og stöðnuðum hugsunarhætti sínum um nýtingu umhverfis ofan í þjóðina með góðu eða illu meðan góðir siðir og sáttmáli kynslóðanna skipta engu.

Það ætti ekki að vera neinn vafi í hugum náttúruunnenda eftir þetta að þessir tveir flokkar eru í startholunum aftur með stórfellt náttúruníð í anda áranna fyrir hrun. Vonandi verða menn ekki búnir að gleyma þessum boðskap þeirra á kjördag. Atkvæði til þeirra er atkvæði greitt náttúruspjöllum.

Ljósmynd: Friðrik Dagur Arnarson, af akureyrivikublad.is.

Úttekt á loftgæðum og lýðheilsu

Stýrihópur skilaði í dag Guðbjarti Hannessyni, velferðarráðherra og Svandísi Svavarsdóttur, umhverfis- og auðlindaráðherra, riti sem inniheldur úttekt á loftgæðum og lýðheilsu þeim tengdum. Efnt verður til málþings í næstu viku til að fylgja ritinu eftir.

Loftmengun  er fylgifiskur aukins mannfjölda og þéttbýlismyndunar á jörðinni og er hættuleg heilsu og lífsgæðum, einkum þeirra sem þjást af  sjúkdómum í öndunarfærum eða hjarta og æðum. Loftmengun dregur úr lífslíkum manna og eru börn sérstaklega viðkvæm, því mengað loft getur valdið öndunarfærasjúkdómum hjá börnum og haft varanleg áhrif á lungnaþroska þeirra.

Í ritinu, sem ber heitið Hreint loft – betri heilsa, er fjallað um helstu mengunarvalda lofts bæði inni og úti á Íslandi, magn þeirra, áhrif þeirra á heilsu, vöktun og aðgerðir til að stemma stigu við skaðsemi þeirra. Einnig eru settar fram tillögur til úrbóta og mælt með umhverfis- og heilsuvísum sem nota má til að fylgjast með loftmengun af ýmsu tagi og áhrifum hennar á heilsu.  Þetta er fyrsta heildarúttekt á loftgæðum á Íslandi og hafa höfundar lagt áherslu á að safna öllum tiltækum upplýsingum þar að lútandi. Gerð er m.a. grein fyrir uppruna, eiginleikum og áhrifum loftborinna efna á heilsu. Rakin eru ákvæði laga og reglugerða og alþjóðlegra samninga sem Ísland á aðild að. Þar sem niðurstöður mælinga liggja fyrir eru þær bornar saman við heilsuverndarmörk eða önnur viðmið.

Heilbrigðisráðherra skipaði stýrihópinn árið 2010 en starfið var undir formennsku umhverfis- og auðlindaráðuneytis. Auk fulltrúa ráðuneytanna tveggja sátu í stýrihópnum fulltrúar Embættis landlæknis,  Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur, Stofnunar Sæmundar fróða við Háskóla Íslands, SÍBS og Umhverfisstofnunar.

Efnt verður til málþings miðvikudaginn 24. apríl, í aðdraganda dags umhverfisins, til að fylgja ritinu úr hlaði. Á málþinginu verður fjallað um áhrif loftgæða á heilsufar, loftgæði innandyra sem utan og hvað er til úrbóta. Í lok málþingsins verður pallborð þar sem framsögumenn sitja fyrir svörum fundargesta. Málþingið verður haldið á Nauthóli í Öskjuhlíð milli kl. 10 og 12 og er öllum opið svo lengi sem húsrúm leyfir. Nánar má lesa um dagskrá málþingsins hér á vef ráðuneytisins.

Hreint loft – betri heilsa. Umfjöllun um loftgæði og heilsufar á Íslandi ásamt tillögum til úrbóta. Smella hér til að sækja.

Dagskrá málþingsins Hreint loft - betri heilda um loftgæði og lýðheilsu. Smella til að skoða dagskrána.

Grafík: Mengun í Reykjavík, Guðrún A. Tryggvadóttir og Signý Kolbeinsdóttir.