Náttúran.is

Olía af Drekasvæði á verðbólgubálið

,,Draumur allra íslenskra stjórnmálamanna er að vera í ríkisstjórn á þensluskeiði með ríkissjóð fullan af peningum". Þessi orð fyrrverandi ráðherra á opnum fundi rifjuðust upp fyrir mér í dag að gefnu tilefni. Íslenskir stjórnmálamenn hafa verið svo langt leiddir á þessu sviði að þeir hafa t.d. fórnað fiskistofnum, náttúruperlum á hálendinu og sparnaði heilu kynslóðanna í skiptum fyrir safarík þensluskeið. Einhver fjöldi fólks hefur fengið að deila draumnum í gegnum tíðina og orðið mjög ríkur. En þorri almennings hefur upplifað þensludrauminn sem martröð gengisfellinga, verðbólgu, verðtryggingar og efnahagslegs óstöðugleika. Það er ekki að ástæðulausu að verðgildi íslensku krónunnar gagnvart þeirri dönsku hefur rýrnað um 99,95% á 90 árum.

Nú er það olían sem á að hefja næsta þensluskeið. Ég sé á fésbók að peningalyktin liggur nú þegar yfir íslenskum netheimum. En stöldrum við. Hverjir hafa fengið að njóta arðsins af þeim miklu auðlindum sem þjóðin nýtir nú þegar? Indriði H. Þorláksson birti nýverið grein sem hann nefnir Sameign þjóðarinnar á náttúruauðlindum landsins. Þar segir hann að renta í fiskveiðum skili sér að litlu leyti til þjóðarinnar og renta í orkuframleiðslu til stjóriðju alls ekki vegna lágs orkuverðs og ívilnandi skattareglna. (Athugið að Alþingi hefur nýverið breytt lögum um skattheimtu á olíuleit og olíuvinnslu að kröfu olíufyrirtækja). Um arðinn af orkuauðlindunum segir í nýlegri skýrslu Landsvirkjunar: ,,Enn sem komið er hafa Íslendingar ekki náð að skapa raunverulega rentu af sinni auðlind."

Það eru sem sagt sáralitlar líkur á því að þjóðin sjálf fái að njóta arðsins af olíuauðlindinni. Erlend fyrirtæki munu njóta hans að mestu og eflaust falla einhverjir molar af borðum þeirra til íslenskra fjármálastofnana, verktakafyrirtækja og sérhæfðra þjónustufyrirtækja. Einhver verður tekjuaukningin fyrir ríkissjóð og stjórnmálamenn fá að gefa hressilega í á sviði samgöngumála í sinni heimasveit og við fáum kannski að njóta blómaskeiðs á sviði menningar.

En svo verður þetta búið - eins og síldin, herinn og einkavæðing bankanna.

Og eftir sitjum við - ýmist kölluð millistétt, almenningur eða launþegar - og höfum varla efni á að kaupa í matinn og borga af verðtryggðum lánunum okkar vegna þess að launin náðu ekki að halda í við verðhækkanirnar sem fylgdu því þegar olíu af Drekasvæðinu var hellt á íslenska verðbólgubálið.

Heimspekingurinn George Santayana sagði að þeir sem lærðu ekki af sögunni væru dæmdir til þess að endurtaka hana. Það er eitthvað sem segir mér að þorri íslenskra stjórnmálamanna hafi ekkert lært. Þess vegna verðum við - millistétt, almenningur, launþegar - að kenna þeim. Annars erum við dæmd til að endurtaka enn eina efnahagsmartröðina.

Ljósmynd: Guðmunur Hörður, Guðrún A. Tryggvadóttir

Sól á Suðurlandi átelja Fréttastofu Stöðvar 2

Samtökin Sól á Suðurlandi átelja fréttastofu Stöðvar 2 fyrir einhliða og villandi fréttaflutning af mögulegum tekjum af virkjunum í Þjórsá. Samtökin velta fyrir sér tilgangi slíkrar fréttamennsku, sem virðist fremur vera að hafa mótandi áhrif á skoðanir fólks en flytja því fréttir.

Í fréttum Stöðvar 2 hinn 22. febrúar flutti Kristján Már Unnarsson frétt um mögulegar tekjur Landsvirkjunar ef ráðist yrði í áframhaldandi virkjunarframkvæmdir í neðri hluta Þjórsár. Var þar rætt um að mögulegar tekjur hlypu á „þúsund milljónum“ ef miðað væri við orkuverð árið 2010 í ársskýrslu Landsvirkjunar. Eftir ævintýralega reisu fréttamannsins um vasareikninn tvöfölduðust tekjurnar og enduðu í „yfir tuttugu milljörðum“ á ári. Sól á Suðurlandi dregur þessa tölu í efa og telur að framsetning hennar sé til þess fallin að slá glýju í augu fólks.

Hinir villandi útreikningar Kristjáns Más stafa af því að hann ber tekjur af Búrfellsvirkjun saman við virkjanir sem hafa ekki enn verið byggðar. Munurinn felst í því að Búrfellsvirkjun var vígð árið 1970 og lán af henni hafa þegar verið borguð upp. Að auki má benda á að þriðjungur fjármögnunar Búrfellsvirkjunar kom frá Alþjóðabankanum í formi þróunaraðstoðar, sem hefur veitt fyrirtækinu mun betri lánskjör en annars hafa verið í boði. Ráðist Landsvirkjun hins vegar í virkjanir í neðri hluta Þjórsár þarf fyrirtækið að taka lán fyrir þeim sem er eftir að borga af. Ekki var svo að skilja á fréttamanninum að hann hafi gert ráð fyrir kostnaði við byggingu virkjananna eða afborganir á lánum þegar hann flutti fréttir af þessum „milljarða króna tekjum.“ Hvorki hefur verið samið um kaup né verð á orku frá Þjórsárvirkjunum, ef úr þeim verður, og því hæpið að byrja strax að reikna þær í gróða.

Að auki tók fréttamaðurinn fyrir spádóma Landsvirkjunar um mögulega tvöföldun á raforkuverði eftir tuttugu ár og margfaldaði tekjurnar með tveimur, að því er virtist án þess að taka tillit til aukins kostnaðar. Hann virðist hins vegar ekki hafa tekið inn í myndina að raforkuverð til almennings myndi þá tvöfaldast líka, sem yrðu þá ekki jafn miklar gleðifréttir og fréttamaðurinn lét í veðri vaka.

Kristján Már lét sér ekki nægja að reikna út hagnað þeirra Þjórsárvirkjana sem raðað er í nýtingarflokk Rammaáætlunar, heldur bætir hann Norðlingaölduveitu við og hikar ekki við að fullyrða hvað hún muni skila miklum tekjum. Þess má geta að Þjórsárver falla í verndarflokk Rammaáætlunar en með því er Norðlingaölduveita úr sögunni. Tilgangur þess að hafa veituna með í þessari reikningsæfingu Kristjáns virðist því einvörðungu vera sá að hækka gróðatöluna.

Ekki virðist sem fréttamanninum komi til hugar að gæta hlutleysis í fréttaflutningi sínum, til að mynda með því að taka viðtöl við fólk sem draga slíka útreikninga í efa, né ræða við þá heimamenn sem munu hugsanlega stórtapa á virkjununum.

Samtökin vilja vekja athygli á því að þarna er um hreina spádóma er að ræða sem eiga lítið skylt við fréttir. Að lokum vilja þau velta upp þeirri spurningu hver sé tilgangur Kristjáns Más Unnarssonar með slíkum fréttaflutningi, annar en sá að hafa áhrif á almenningsálitið? Og ef sá er tilgangurinn, væri þá ekki heiðarlegra af honum að viðurkenna það og flytja áróðurspistla sína utan fréttatíma, svo almenningi sé nokkuð ljóst hvað sé þarna á ferðinni?

Ljósmynd: Áætluð lónshæð við Þjórsá, Guðrún A. Tryggvadóttir.

Vara merkt Skráargatinu er hollust í sínum flokki

Hollustumerkið Skráargatið verður tekið upp á Íslandi á næstunni. Þar með eiga neytendur að geta gengið að því vísu að matvæli sem merkt eru með þessu merki uppfylli þá kröfu að vera hollust í sínum flokki. Myll- an hefur beðið spennt eftir þessari leið til þess að koma á framfæri hollum vörum sínum, að sögn Iðunnar Geirsdóttur, matvælafræð- ings hjá fyrirtækinu.

Skráargatið, sem er eitt elsta holl- ustumerkið í Evrópu, var tekið upp í Svíþjóð 1989. Fyrir þremur árum gengu Danir og Norðmenn til samstarfs við Svía um merkið. Vegna samstarfsins þurfti að taka tillit til ýmissa nýrra matvæla og ólíkra neysluvenja. Breyta varð bæði skilyrðunum og matvæla- flokkunum til þess að kerfið hent- aði betur stærri og fjölbreyttari hópi neytenda. Mögulega leggja Íslendingar fram óskir og/eða kröfur varðandi endurskoðun á matvælaflokkum og/eða skilyrð- um fyrir Skráargatinu.

Alls eru nú skilgreindir á þriðja tug matvælaflokka sem geta notað Skráargatið og til ein- földunar hafa þeir verið dregnir saman í níu hópa, það er mjólk og mjólkurvörur, fita og olíur, kjöt og kjötvörur, fiskur og fiskafurð- ir, tilbúnir réttir, brauð og korn- vörur, ávextir og grænmeti.

Sem dæmi um skilyrði má nefna að mjólk og sýrðar mjólk- urvörur án viðbættra bragðefna mega ekki innihalda meira magn affituen0,7gíhverjum100g vörunnar. Heildarsykurmagn í sýrðum mjólkurvörum með við- bættum bragðefnum verður að vera undir 9 g í 100 g. MS hefur þegar merkt Skyr.is drykki með Skráargatinu þó svo að hollustu- merkið hafi ekki enn verið tekið formlega í notkun.

Brauð má ekki innihalda meira en 7 g af fitu og ekki meira en 0,5 g af salti í hverjum 100 g. Hins vegar þarf brauð að innihalda að minnsta kosti 5 g af trefjum í hverjum 100 g.

Iðunn Geirsdóttir, matvæla- fræðingur hjá Myllunni, segir fyrirtækið þegar með á markaði sjö brauðtegundir sem uppfylla skilyrði Skráargatsins. „Það eru Eyrarbrauð, nýja brauðið Lífs- korn, tvær tegundir af maltbrauði, danskt rúgbrauð og speltbrauð. Við eigum eftir að draga úr salt- magni í fleiri tegundum af rúg- brauði en við stöndum vel hvað varðar viðmið um magn trefja, fitu og sykurs í þeim,“ segir Iðunn.

Hún getur þess að gerð sé krafa um að 25 prósent af mjölinu séu heilkorn en heilkorn er heilt fræ korntegundar (kím, fræhvíta og klíð). „Heilkorn getur verið kornið sjálft eða heilmalað korn. Fræ eins og hörfræ og sólkjarnar flokkast ekki undir heilkorn þótt þau séu líka afar holl. Heilkorna- skilgreiningin segir ekki alla sög- una.“

Að sögn matvælafræðingsins hefur Myllan beðið lengi eftir leið- um til þess að koma á framfæri hollum vörum sínum á sýnileg- an hátt. „Við erum ánægð með að Skráargatið hafi verið samþykkt en munum bíða með að merkja vörurnar þar til Matvælastofnun hefur sett formlega umgjörð utan um þetta.“

Náttúra Íslands og ESB

Græna netið, félag jafnaðarmanna um náttúruna, umhverfið og framtíðina stendur fyrir fundi undir heitinu Hvaða áhrif myndi aðild að ESB hafa á náttúru- og umhverfisvernd á Íslandi? á Sólon Íslandus, efri hæð þ. 28. febrúar frá kl. 12:00 til 13:00.

Þingmennirnir Mörður Árnason og Guðfríður Lilja Grétarsdóttir ræða kosti og galla ESB aðildar fyrir umhverfi og náttúru Íslands á hádegisfundi Evrópuvaktar Samfylkingarinnar og Græna netsins á Sólon Íslandus 28. febrúar.

Fundurinn hefst kl. 12.00 og stendur í klukkustund. Fundarstjóri Dofri Hermannsson, formaður Græna netsins. Fundarmenn eru hvattir til að taka þátt og láta í ljós sínar skoðanir og bera fram fyrirspurnir.

Að vanda verður hádegisverðurinn á viðráðanlegu verði.

Eldhúsið - Uppþvottavél

Uppþvottavélin notar mest af orkunni til þess að hita upp vatn. Umhverfisvænstu uppþvottavélarnar nota helmingi minna af vatni en þær vélar sem nota mest af vatni. Þrátt fyrir orkueyðslu uppþvottavélarinnar er í flestum tilfellum umhverfisvænna að nota uppþvottavél en að þvo upp.

Þú eyðir miklu meira magni af heitu og köldu vatni ef þú vaskar upp handvirkt. Auðvitað má þó segja að ef að sparlega er farið með vatn við handuppvask þurfi ekki að koma til mikillar vatnssóunar auk þess sem að orkan kemur alveg frá uppvaskaranum sjálfum. Með öll rafmagnstæki gildir að það margborgar sig að kaupa tæki sem er á skala A, A+ eða A++ evrópska orkumerkisins eða er merkt orkunotkun á annan sambærilegan hátt t.d. Energy Star eða GEEA .

• Best þykir að nota stóra uppþvottavél og þvo eins mikið í einu og hægt er.
• Hægt er að þvo potta og stóra hluti í höndunum til að spara pláss í uppþvottavélinni.
• Nota skal stysta þvottakerfið og ekki hita upp vatnið meira en nauðsyn krefur.
• Best er að kaupa vatnssparandi uppþvottavélar. Þá er minna vatn hitað upp sem krefst minni orkunotkunar.
• Það sem þarf að þvo upp í höndum á ekki að þvo undir rennandi vatni. Betra er að fylla vaskinn að vatni og þvo þannig upp.
• Munið að nota umhverfisvænt þvottaduft, þvottalög eða töflur.