Náttúran.is

Reglugerð um merkingu og rekjanleika erfðabreyttra matvæla og erfðabreytts fóðurs tekur gildi á morgun

Frá og með morgundeginum, 1. september, mun Reglugerð nr. 1038/2010 um merkingu og rekjanleika erfðabreyttra matvæla og erfðabreytts fóðurs taka gildi hér á landi.

Stefán Gíslason umhverfisstjórnunarfræðingur skrifaði eftirfarandi færslu á bloggsíðu sína í dag:

Morgundagurinn verður gleðidagur í lífi mínu sem neytanda, því að frá og með morgundeginum á ég rétt á því að vita hvort maturinn minn innihaldi erfðabreyttar lífverur eða efni unnið úr þeim. Á morgun tekur nefnilega gildi Reglugerð nr. 1038/2010 um merkingu og rekjanleika erfðabreyttra matvæla og erfðabreytts fóðurs.

Erfðabreytt matvæli???
Hingað til hef ég ekki haft hugmynd um hvort matvælin sem ég hef lagt mér til munns væru erfðabreytt eður ei, en með erfðabreyttum matvælum er átt við matvæli sem „innihalda eða samanstanda af erfðabreyttum lífverum eða eru framleidd úr eða innihalda innihaldsefni sem eru framleidd úr erfðabreyttum lífverum“, svo vitnað sé beint í reglugerðina. Ég hef bara vitað að meirihluti af öllum soja og maís sem kemur frá Bandaríkjunum er erfðabreyttur, og einhver lítill hluti af evrópskum maís líka. Og ég hef líka vitað að efni sem unnin eru úr maís finnast í ólíklegustu matvörum.

Hvernig verður þetta merkt?
Frá og með morgundeginum á það að sjást á umbúðum matvæla hvort þau innihaldi erfðabreytt efni, annað hvort með því að orðið „erfðabreytt“, komi fram innan sviga strax á eftir vöruheiti, þ.e.a.s. ef viðkomandi matvæli eru erfðabreyttar lífverur, eða þá með því að orðin „erfðabreytt“, eða „framleitt úr erfðabreyttu (nafn innihaldsefnisins)“ komi fram innan sviga strax á eftir viðkomandi innihaldsefni í innihaldslýsingu. Þessar upplýsingar mega reyndar líka koma fram í neðanmálsgrein við innihaldslýsingu, enda séu þær þá prentaðar með letri sem er að minnsta kosti jafnstórt og letrið á innihaldslýsingunni. Nú, og ef umbúðirnar eru engar eða svo litlar að upplýsingarnar komist ekki fyrir á þeim, þá eiga upplýsingarnar ávallt að vera sýnilegar þar sem matvælunum er stillt upp.

Hvernig verður þessu framfylgt?
Ef upp kemur rökstuddur grunur um að matvæli  sem ekki eru merkt samkvæmt framanskráðu innihaldi engu að síður erfðabreytt efni, þá ber framleiðendum eða seljendum að að leggja fram gögn sem staðfesta fjarvist slíkra efna. Nú, og svo eiga heilbrigðisnefndir sveitarfélaga undir yfirumsjón Matvælastofnunnar að hafa eftirlit með því að ákvæðum reglugerðarinnar sé framfylgt.

Gaman hjá mér á morgun!
Á morgun ætla ég í búðir að skoða kornflexpakka, kexpakka, örbylgjupopp og alls konar aðrar matvörur til að fræðast um útbreiðslu erfðabreyttra matvæla. Og í framhaldinu ætla ég að taka upplýstar ákvarðanir um það hvað ég borða og hvað ekki. Þetta verður gaman!

Pínulítil leiðrétting
Já, ég sagði víst framarlega í þessum pistli að ég hefði hingað til ekki haft hugmynd um hvort matvælin sem ég hef lagt mér til munns væru erfðabreytt eður ei. Þetta er reyndar ekki alveg rétt. Ég kaupi nefnilega oft lífrænt vottuð matvæli. Í þeim er aldrei neitt erfðabreytt efni.

Samtök lífrænna neytenda senda opið bréf til landbúnaðarráðherra

Hæstvirti sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason.

Á undanförnum mánuðum hefur borið á mikilli fjölmiðlaumfjöllun um velferð eldisdýra. Þar hafa m.a. samtök um dýravelferð látið til sín taka og bent á að núgildandi reglugerðarákvæði heimili framleiðendum dýraafurða að halda eldisdýr við aðstæður sem eru ekki í samræmi við gildandi lög um dýravernd. Í lögunum er m.a. kveðið á um að dýrum skuli séð fyrir viðunandi vistarverum og þeim tryggt eðlilegt frelsi til hreyfingar samkvæmt viðurkenndri reynslu og þekkingu. Þessi skýru lagafyrirmæli er m.a. að finna í 3. gr. dýraverndarlaga nr. 15/1994. Upplýst hefur verið að þessu er ekki fylgt eftir í tilteknum greinum búfjárhalds, einkum þó í eggjaframleiðslu, alisvínarækt, loðskinnaframleiðslu (minka) og eggjaframleiðslu þar sem stuðst er við reglugerð um vistvæna landbúnaðarframleiðslu.

Samkvæmt íslenskum stjórnskipunarrétti hefur ráðherra sem æðsti handhafi framkvæmdarvalds það meginhlutverk að fylgja eftir landslögum, sbr. 2. gr. stjórnarskrár lýðveldisins nr. 33/1944. Þrátt fyrir ábendingar um verulega hnökra í málefnum sem lúta að dýravelferð hefur ekki verið brugðist við þeim nema að mjög takmörkuðu leyti. Margir mánuðir eru nú liðnir frá því að fyrsta ábendingin kom fram um þetta efni en hún fjallaði um aðbúnað og meðferð alisvína skv. aðbúnaðarreglugerð. Í framhaldi af þeirri ábendingu var reglugerðinni um alisvínarækt breytt. Ný reglugerð nr. 353/2011 er til bóta en þó ekki hnökralaus og má sem dæmi nefna að gotstíur þar sem gyltur eru hafðar með grísum voru einungis rýmkaðar lítillega eða um 30 cm á breiddina og 10 cm á lengdina eða úr 1,5x2,4 m í 1,8x2,5 m. Þá þykir orðalag 12. gr. reglugerðarinnar afar óljóst með tilliti til dýravelferðar en þar segir m.a. "Ennfremur er óheimilt að gelda grísi án deyfingar eldri en 7 daga gamla". Spyrja má, er heimilt að gelda grísi án deyfingar yngri en 7 daga gamla? Skv. 15. gr. tillögu að nýjum dýravelferðarlögum verður fyrir það tekið, þau hafa hins vegar ekki tekið gildi og óvíst er hvort þetta bannákvæði verði samþykkt af Alþingi.

Náttúrubarnið Kristín Vala Ragnarsdóttir

Við hvað starfar þú eða hvert er viðfangsefni þitt?

Ég er forseti Verkfræði- og náttúruvísindasviðs Háskóla Íslands og ég vinn að því að fá sjálfbærnihugsun inn í alla starfsemi skólans.

Hvaða menntun eða reynslu hefur þú að baki?

Ég er með BS próf í jarðfræði frá HÍ og MS í jarðvísindum og PhD í jarðefnafræði frá Northwestern University í Evanston, Illinois – sem er úthverfi Chicago.  Ég vann síðan sem ráðgjafi í Chicago um umhverfismál, sem nýdoktór í París og flutti síðan til Bristol þar sem ég starfaði við Bráskotháskóla í 20 ár og endaði sem prófessor í umhverfissjálfbærni i jarðvísindadeild skólans.  Árið 2008 var ég ráðin sem svisðforseti við HÍ og flutti þá til Íslands eftir 30 ára nám og störf erlendis.

Hvað lætur þig tikka?

Vinna við að fá nemendur, samstarfsmenn og fólkið í samfélaginu hér og erlendis til þess að skilja hvað sjálfbærni þýðir og hvernig við getum breytt okkar lifnaðarháttum til að lifa innan marka jarðarinnar og skapa sjálfbæra framtíð fyrir komandi kynslóðir.

Finnst þér að þú getir haft áhrif í samfélaginu?

Já, ég hef orðið vör við að mörgum innan háskólans og utan finnst það sem ég hef til málanna að leggja vera áhugavert. 

Hvaða viðfangsefni finnast þér mikilvægust einmitt núna?

Passa upp á að nýja sjórnarskráin verði þannig að náttúra íslands og náttúruauðlindir verði nýttar á sjálfbæran máta og að eignarréttur samfélagsins sé virtur en einkaréttur ekki gefinn t.d. á vatni.

Ræktar þú eigin jurtir eða nýtirðu þér villtar jurtir?

Ég rækta kryddjurtir, myntu og sallat í garðinum heima. Ég drekk hvannarte sem vinir mínir gefa mér. Síðan fer ég í berjamó og safna sveppum þegar vel liggur á mér.

Á hvaða stigi finnst þér náttúruvernd á Íslandi vera í dag?

Náttúruverndin er mjög brothætt á Íslandi. Hér eru enn öfl græðginnar sem eru að vinna að því að fá réttindi til að ofnýta náttúruauðlindir, t.d. háhitasvæði til orkunýtingar. Fyrir hrun voru opnar dyr á milli banka, stjórnmálamanna og orkufyrirtækja.  Þessar dyr hafa enn ekki lokast.

Hvernig myndir þú vilja sjá vef Náttúrunnar þróast?

Á vef Náttúrunnar er mikið af upplýsingum sem margir kunna að nýta sér. Mikið væri gott og gaman að sjá vefinn þróast í að hafa kennsluefni sem skólar geta nýtt sér við kennslu um náttúruvernd og sjálfbærni.

Áttu þér uppáhalds málshátt eða lífsspeki?

“Anyone who believes that exponential growth can go on for ever in a finite world is either a madman or an economist” – eða “Sá sem trúir því að óendalegur vöxtur geti haldið áfram til eilífðar í takmörkuðum heimi er annaðhvort vitfirrtur eða hagfræðingur”
Kenneth Boulding

“We need to be the change we want to see in the world” – eða ,,við verðum að vera breytingin sem við viljum sjá í heiminum”
Ghandi

“Nature shrinks as capital grows.  The growth of the market cannot solve the crisis it creates” – eða “Náttúran rýrnar þegar veraldlegur auður vex.  Vöxtur markaðsins getur ekki leyst kreppuna sem hann veldur”

Kærar þakkir Kristín Vala!

Ljósmynd: Kristín Vala Ragnarsdóttir, ljósm. Einar Bergmundur.

Nau - Sjálfbær fatnaður

Nau (borið fram eins og Ná eða Now í ensku) er fataframleiðandi staðsettur í Portland í Bandaríkjunum. Nau framleiðir sjálfbæran útivistarfatnað. Notast er við lífræn og endurunnin efni í framleiðslu fatnaðarins. Einnig er mikið notast við ull. Þrátt fyrir umfangsmikla starfsemi samanstendur Nau af færri en 20 starfsmönnum. Hugmyndin á bak við Nau er að endurhanna tískuna eins og hún er í dag og gera breytingar innan þessa stóra iðnaðar. Eitt lítið skref í átt að betri heimi.

Þvottahúsið - Þvottavélin

Hvað varðar orkunotkun þá eyða bæði þvottavélin og þurrkarinn miklu rafmagni. Það skiptir því máli að nota orkunýtna þvottavél. Orkumerkin Energy Star, Evrópska orkumerkið og GEEA hjálpa okkur að finna orkunýtnustu tækin.

• Mælt er með því að fjárfest sé í umhverfismerktri þvottavél sem er í orkuklassa A.
• Ráðlagt er að nota umhverfismerkt þvottaefni án ilmefna og umhverfismerkt mýkingarefni.
• Best er að nota eins lítið af þvottaefni og hægt er skv. leiðbeiningunum. Íslenskt vatn leyfir þó minni skammta því það er ekki eins hart og í flestum löndum sem skammtastærðir eru miðaðir við. Gott er að hafa í huga að framleiðendurnir vilja líka kannski ekki að um of sé sparað! Ágætt er að merkja á mæliskeiðar eða mælirör með tússi rétt magn þvottaefnis. Helmingur af ráðlegum skammti dugar oftast til.
• Ef nota þarf blettahreinsi er ráðlagt að notast aðeins við umhverfismerktan blettahreinsi eða vistvæn húsráð.
• Til að spara orku er betra að þvo fulla vél.
• Ný föt innihalda oft formaldehýð sem veldur ofnæmi og því er ráðlagt að þvo þau áður en þau eru notuð.
• Suðuþvott ætti aðeins að nota ef að nauðsynlegt er. Bakteríur í bleyjum og nærfötum deyja við 60°C.
• Notaðu kaldasta þvottinn sem þú getur. Ef þú getur þvegið á 30°C í stað 40°C þá er það mikið betra fyrir umhverfið.
• Rafmagnsnotkun þvottavéla fer eftir hitastigi sem valið er og vatnsnotkuninni. Tvisvar sinnum meira rafmagn er notað þegar þvegið er við 90ºC heldur en við 60ºC en fjórum sinnum meiri við 90ºC heldur en við 40ºC.

Ef smellt er á hvaða hlut sem er á myndinni birtast nánari upplýsingar.