Náttúran.is

Umhverfisráðherra undirritar aðalskipulag Fljótsdalshéraðs

Svandís Svavarsdóttir undirritaði í dag nýtt aðalskipulag Fljótsdalshéraðs fyrir árin 2008-2028, sem sveitarfélagið vann í samstarfi við ráðgjafarfyrirtækið Alta. Eiríkur Björn Björgvinsson, bæjarstjóri Fljótsdalshéraðs, segir undirbúning aðalskipulagsins hafa tekið langan tíma, enda hefðu lýðræðisleg vinnubrögð verið í hávegum höfð í skipulagsferlinu. Með ríku samráði við íbúa sveitarfélagsins hefði náðst skynsamleg lending í skipulagsmálum, sem vonandi muni tryggja að skipulagið lifi næstu 20 árin.

Svandís Svavarsdóttir fagnaði þessari nálgun sveitarfélagsins, enda væri gott aðalskipulag gífurlega mikilvægt til að þróa samfélag í átt til hagsældar. Í aðalskipulagi væri framtíðarsýn sveitarfélaga mótuð og því væri aðkoma almennings að skipulagsferlinu af hinu góða.

Mynd: Svandís Svavarsdóttir umhverfisráðherra og Eiríkur Björn Björgvinsson, bæjarstjóri Fljótsdalshéraðs undirria aðalskipulags Fljótsdalshéraðs. Umhverfisráðuneytið.

Vetrarsólstöður

Eins og nafnið bendir til þá eiga vetrarsólstöður sér andsvar í sumarsólstöðum. Þessar hátiðir hafa reyndar notið minni virðingar í seinni tíð borgarmenningar þar sem tengslin við náttúruna hafa minnkað. En þeir sem lifa í tenglsum við náttúruna eru mjög meðvitaðir um þessa póla á hringferli ársins. Við hér á Íslandi erum líka nákomin þeim þar sem þeir tákna hámark skammdegisins og hinn nóttlausa dag sumarsins.

Um 20. til 23. desember er sól lægst á lofti á norðurhveli jarðar og um 20. til 23. júni rís hún svo hæst og gengur ekki til viðar í norðlægari löndum. Þessu er svo öfugt farið hjá andfætlingum okkar sunnan miðbaugs. En við miðbaug gætir áhrifa þessarar sveiflu minnst. Þar er nokkurnveginn jafndægur árið um kring. Og það er einmitt jafndægur á vori og haust sem marka miðbil á milli sólstaðanna. Þannig skiptist árið í fjóra jafna hluta. Iðulega táknaðir með kross inni í hring sem markar fjórar sneiðar með 90° horni.

Í dag eru vetrarsólstöður og marka þær hinn skemmsta dag. Í Almanaki Háskóla Íslands segir að sólstöður séu nú nákvæmlega kl 17:47. Síðan tekur daginn að lengja eitt hænufet á dag. Mælieiningin hænufet er útskýrð á vef almanaks Háskóla Íslands (sjá hér). Svo lengist dagurinn þar til jafnvægi er náð á vorjafndægri og áfram þar til sól er á lofti allan sólarhringinn hér í landi sumarnáttanna. Það heita þá sumarsólstöður.

Á sumarsólstöðum segir Biblían að Jóhannes skírari hafi fæðst, réttu hálfu ári á undan frænda sínum Jesús Maríusyni. En fæðingu hans höldum við heilaga þann 24. desember. Þarna skeikar nokkrum dögum sem eru til komnir af skekkjum í tímatali okkar. Þeir frændur eiga sér líka djúpa skírskotun í helgisögnum eldri trúarbragða og hafa menn gengið svo langt að segja að þeir séu, ef ekki algerar mþtur þá að minnsta kosti mjög aðlagaðir þeim stereótþpisku táknum sem þeir líkjast. Hátíð ljóssins er að sjálfsögðu fögnuður yfir því að sólin tekur að rísa hærra og hærra með hverjum degi úr hyldýpi myrkursins. Ljósið sigrar myrkrið enn einn ganginn og við getum horft til þess að heimurinn lifir áfram.

Þannig hafa forfeður okkar litið þessi tímamót frá upphafi hugsunar og markvissra rannsókna. Í öllum löndum má finna sólúr og byggingar sem taka mið af þessum dögum og stöðu sólar, tungls og stjarna. Á Bretlandseyjum eru Stonehenge frægust og svo Pþramídar Egyptalands. Eins má í suður Ameríku finna byggingar og tákn sem notuð voru við rannsóknir á þessu ferli sólarinnar og annarra himintungla. Sama er að segja um Afriku og Asíu. Jafnvel í hinni einangruðu Ástralíu voru frumbyggjar mjög meðvitaðir um þessa markdaga ársins.

Víða voru tíðkaðar fórnarathafnir í tengslum við þessar hátíðir í norrænum sið og keltneskum voru færðar fórnir sem áttu að tryggja afkomu ættarinnar á komandi ári. Þar var oft um einstakling að ræða sem valinn var til þess að deyja og taka að sér konugstign á himnum. Var það oftar en ekki talin mikil sæmd. Það er ekki erfitt að finna slíkar minjar í menningu okkar s.s. Jónsmessubál á norðurlöndum og ljósin okkar á jólatrjám og húsum í seinni tíð. Að ógleymdum áramótabrennum og flugeldaflóði gamlárskvölds. Allt eru þetta umbreyttar fórnarathafnir sem við höfum haldið í gegnum siðskipti og breytingar á trúarbrögðum. Fæst okkar mundu vilja sleppa þessum siðum.

Hver veit hvort sólin sigraðist á myrkrinu ef við legðum ekki okkar að mörkum?

Myndin er tekin á vetrarsólstöðum árið 2006. Ljósmynd: Einar Bergmundur.

Yfirlit yfir niðurstöður loftslagsráðsefnunnar

Yfirlit yfir niðurstöður loftslagsráðstefnunnar

Niðurstöður loftslagsráðstefnunnar í Kaupmannahöfn eru jákvæðar í baráttunni gegn loftslagsbreytingum þótt skrefið sé lítið, að mati Svandísar Svavarsdóttur umhverfisráðherra, sem sótti fundinn fyrir Íslands hönd. Með Kaupmannahafnar-samkomulaginu er opnað á að Bandaríkin og Kína og öll helstu ríki sem losa gróðurhúsalofttegundir í andrúmsloftið grípi til aðgerða til að draga úr losun.

Með því er komið til móts við lykilkröfu Íslands og annarra ríkja, sem bera skuldbindingar samkvæmt Kýótó-bókuninni, um að fleiri ríki axli ábyrgð á að leysa loftslagsvandann og skuldbindi sig til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Margar hindranir eru þó enn í vegi ný s lagalega bindandi samnings sem taka á við þegar skuldbindingartímabili Kýótó-bókunarinnar lýkur árið 2012.

Eftir strangar formlegar samningaviðræður var ljóst að ekki væri unnt að ná samkomulagi um lykilatriði fyrir fund þjóðarleiðtoga í lok ráðstefnunnar. Því kom í þeirra hlut að reyna að leysa þau ágreiningsatriði. Undir forystu Obama Bandaríkjaforseta náðist sátt á milli Bandaríkjanna, Kína, Brasilíu, Indlands, Suður-Afríku, Evrópusambandsins og Rússlands, auk fulltrúa smáeyjaríkja og iðnríkja utan ESB, um orðalag lokaniðurstöðu, sem var síðan borin undir þing aðildarríkja loftslagssamningsins. Eftir langa og tilfinningaríka umræðu, sem stóð alla aðfararnótt laugardagsins var textinn studdur sem meginniðurstaða fundarins – Kaupmannahafnar-samkomulagið – en þó voru örfá þróunarríki sem lýstu yfir eindreginni andstöðu við það.

Kaupmannahafnar-samkomulagið felur í sér að:

• Takmarka hlýnun jarðar við 2 gráður.
• Einstök iðnríki tilkynni fyrir 1. febrúar 2010 hvaða losunarmarkmið þau setji sér fyrir árið 2020.
• Upplýsingagjöf þeirra þróunarríkja sem taka á sig losunarskuldbindingar með fjárhagslegum stuðningi frá iðnríkjum.
• Vilyrði iðnríkjanna um 10 milljarða dollara árlegan fjárhagsstuðning á tímabilinu 2010-2012.

Skuldbinding iðnríkjanna um að afla ný s fjármagns að upphæð allt að 100 milljarða dollara árlega 2020, með opinberum framlögum, einkafjármagni og með öðrum aðferðum.
Ísland lýsti í Kaupmannahöfn yfir vilja sínum um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda á komandi áratug. Ísland hyggst í samvinnu við Evrópusambandið vinna að markmiði um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda um 30% til 2020, miðað við 1990, að því gefnu að metnaðarfullt bindandi alþjóðlegt samkomulag náist. Með samningi um samvinnu við ESB tryggir Ísland sér sveigjanleika varðandi þetta markmið, sem er nauðsynlegt fyrir lítið hagkerfi. Markmiðinu verður náð annars vegar með þátttöku stóriðju og flugstarfsemi í viðskiptakerfi ESB eftir 2012, en hins vegar með samdrætti í losun í öðrum geirum, s.s. samgöngum, sjávarútvegi og landbúnaði, auk bindingar kolefnis með skógrækt og landgræðslu.

Umhverfis- og auðlindaskattar samþykktir á Alþingi

Lög um umhverfis- og auðlindaskatta voru samþykktir á Alþingi í dag með 30 atkvæðum gegn 24. Í umsögn um frumvarpið segir m.a.:

Með frumvarpi þessu er lagt til að sérstakt kolefnisgjald verði lagt á fljótandi jarðefnaeldsneyti, þ.e. bensín, dísilolíu, flugvéla- og þotueldsneyti og brennsluolíu, auk þess sem lagt er til að sérstakur skattur verði lagður á sölu á raforku og heitu vatni.

Í fyrsta kafla frumvarpsins er lagt til að sérstakt kolefnisgjald verði lagt á fljótandi jarðefnaeldsneyti, þ.e. bensín, dísilolíu, flugvéla- og þotueldsneyti og brennsluolíu. Kemur hið nýja gjald sem sjálfstæð viðbót við þau vörugjöld sem fyrir eru. Gert er ráð fyrir að fjárhæð kolefnisgjalds verði 2,90 kr. á hvern lítra dísilolíu, 2,60 kr. á hvern lítra af bensíni, 2,70 kr. á hvern lítra flugvéla- og þotueldsneytis og 3,10 kr. á hvern lítra svartolíu. Lagt er til að gjaldið verði innheimt við tollafgreiðslu og er gert ráð fyrir að á ársgrundvelli skili það rúmlega 2,5 milljörðum kr. til ríkissjóðs.

Sjá nánar í þingskjali 293  —máli nr. 257. á www.althingi.is.

Ljósmynd: Einar Bergmundur.

Lokayfirlýsing ráðstefnu samþykkt

Fulltrúar á Loftslagsráðstefnunni í Kaupmannahöfn samþykktu lokayfirlýsingu ráðstefnunnar á tíunda tímanum í morgun.

Ekki er enn ljóst hvort einhver ríki og þá hve mörg undirriti hana með fyrirvara. Hlé var gert á ráðstefnunni rétt fyrir klukkan níu í morgun að kröfu Breta.   Áður en Bretar báðu um hlé hafði Lars Lökke Rasmussen forsætisráðherra Danmerkur, sem stjórnar ráðstefnunni, tilkynnt að ekki væri samkomulag um lokatextann sem gert er ráð fyrir að allir samþykki og undirriti.

Ed Miliband, umhverfisráðherra Bretlands, hafði lagt til að fulltrúar ríkja sem væru andsnúin lokatextanum gætu bókað athugasemdir með undirritun og nú virðist sem samkomulag hafi náðst um að svo verði.

Ráðstefnugestir ræddu í alla nótt samkomulag sem Barack Obama Bandaríkjaforseti og fulltrúar Kína, Indlands, Brasilíu og  Suður Afríku náðu í gærkvöldi.  Obama sagði að þeim fundi loknum að samkomulagið væri merkilegt en viðurkenndi um leið að það gengi ekki nægilega langt til að stemma stigu við hlýnun jarðar.

Mörgum fulltrúum fátækari ríkja finnst lítið til þess koma og hafa harðlega gagnrýnt það.

Samkomulagið felur í sér skuldbindingu um að andrúmsloft jarðar hlýni ekki meira en um tvær gráður.  Ekki er hinsvegar tilgreint hvernig ná eigi því markmiði.

Margir ráðstefnufulltrúar voru harðorðir í nótt og fulltrúi Súdans sagði samkomulagið jafngilda því að Afríkubúar yrðu brenndir, líkt og gyðingar í helförinni.  Mörgum  fulltrúum á ráðstefnunni ofbauð þetta orðalag.  Ekki er ljóst hvenær ráðstefnunni lýkur.

Mynd af Ban Ki-moon af www.cop15.dk.